Friday, February 6, 2026

शरणागति पथ एकला!

शरणागति पथ एकला!ध्रु.

नाम स्मरता 
रामच कर्ता 
कळते मला!१

कृतीच नाही
गर्वहि नाही
दिसते मला!२

नुरे वासना
स्फुरे चेतना
पटते मला!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३७ (६ फेब्रुवारी) वर आधारित काव्य.

भगवत्प्राप्तीला शरणागतीशिवाय मार्ग नाही व शरणागतीला नामस्मरणासारखा उत्तम उपाय नाही. स्मरण हा मनाचा धर्म असल्याने त्यात कृतीचा प्रश्नच येत नाही. नामाचे स्मरण होत असते, ते करू म्हणून जमत नाही. म्हणून शरणागतीला नामस्मरणासारखे दुसरे साधन नाही. शरणागतीचा दुसरा अर्थ म्हणजे कायिक, वाचिक व मानसिक क्रिया थांबवणे. काहीही कृती न करणे हे कृती करण्यापेक्षा फार कठीण असते. गीतेत भगवंतांनी अर्जुनाला तू नुसता मला शरण ये असे सांगितले आहे. देहबुद्धी गेल्याशिवाय शरणागती येत नाही. जगातील वैभवाची आसक्ति व परमात्मप्राप्ती या दोन्ही गोष्टी एकत्र असूच शकत नाहीत. जगाकडे पाठ फिरवल्याशिवाय भगवंत मिळत नाही.

Saturday, January 24, 2026

नामसाधन संतत आवडते विश्वंभरा! पाषाणाही भंगू शके नित्य कोसळती धारा!

नामसाधन संतत आवडते विश्वंभरा!ध्रु.
पाषाणाही भंगू शके नित्य कोसळती धारा!

देह, मन दोन पेठी - मन स्थिर, देह फिरे 
प्रारब्धाच्या खुंट्यामुळे देह पेठे हे तो फिरे 
भगवंती मन स्थिर साधक हो तुम्ही करा!१

नको शंका, नको भय, नको आळस, प्रमाद 
नित्यनेमे जर झाले नाम साधन प्रसाद 
गुरुचरणी जो भाव तोच खास तारणारा!२ 

दृढविश्वासाने नाम मना आवडीने घ्यावे 
पुरे कर्तव्याचे भान तुवा राखावे राखावे 
ऐसा भक्तचि निश्चये प्रिय होतसे ईश्वरा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २४ (२४ जानेवारी) वर आधारित काव्य.

एखाद्या दगडावर पुष्कळ पाणी एकदम ओतले तर तो दगड नुसता भिजेल आणि पाणी निघून जाऊन कोरडा होईल पण तेच पाणी थेंब थेंब असे एकाच ठिकाणी व अखंड पडत राहिले तर त्या दगडाला भोक पडेल. त्याप्रमाणे केव्हातरी पुष्कळ साधन करण्यापेक्षा अगदी अल्प प्रमाणात का होईना पण नित्यनेमाने जर नामाचे साधन केले तर ते जास्त परिणामकारक होते. जात्याला दोन पेठी असतात त्यातील एक स्थिर राहून दुसरे फिरत राहिले तर दळण दळले जाऊन पीठ बाहेर पडते पण जर दोन्ही पेठी फिरत राहिली तर दळण दळले न जाता श्रम होतात. माणसाची शरीर व मन अशी दोन पेठी आहेत. त्यातील मन हे स्थिर आहे व देह हे फिरणारे पेठे आहे. मन परमेश्वराच्या ठिकाणी स्थिर करावे व देहाने प्रपंचाच्या गोष्टी कराव्या. प्रारब्धाचा संबंध देहापर्यंतच असतो. प्रारब्धरुपी खुंटा देहरूपी पेठ्यात बसून तो त्याला फिरवतो व मनरूपी पेठे स्थिर असते. देह प्रारब्धावर सोडावा.

Thursday, January 22, 2026

गणपती जनप्रिय झाला हो

गणपतीच्या लोकप्रियतेचे वर्णन करण्यास शब्द अपुरे पड‌तात; राष्ट्रसंघटनेसाठी त्याने खानेसुमारी केली. मोजले गेलेल्या लोकांचा समूह म्हणजे गण- ज्यांच्याजवळ काही गुण आहेत अशांचीच गणना व्हायची. अशा लोकांचा - गणांचा तो नायक झाला. शिस्त - श्रमविभागणी - सहकार हे गुण त्याने निर्माण केले. शासन आणि जनसामान्य यांच्यात जेव्हढा जिव्हाळा गजाननाने निर्माण केला तेवढा एखाद्यानेच केला असेल - ऐकू याच त्याची महती!


गणपती जनप्रिय झालाऽ हो 
विघ्नेश जनप्रिय झाला...!ध्रु.

आधी केले मग सांगितले 
संघटनेचे जाळे विणले 
जनतेत मिसळूनी गेला हो!१ 

देह ढगळ साधीच राहणी 
ज्ञान खोल, बारीक पाहणी 
हा वात्सल्याचा सागर हो!२

व्यक्ती व्यक्ती याने गणिली
परिस्थितीची पारख केली 
गुण थोडा ही घे मिळता हो!३

स्वतंत्र प्रज्ञाधारी नेता 
तो सुखकर्ता तो दुखहर्ता
जिव्हाळा निर्मी जगती हो!४
 
पराक्रमीही तरी संयमी 
न्यायी निष्ठुर परंतु प्रेमी 
गणराज्य रमे गुणगानी हो!५

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

(गणेशदर्शन या गणपती वरील काव्या मधून)
केरवा, राग कर्नाटकी

Saturday, January 17, 2026

सुख रामाच्या ध्यानाने सुख रामाच्या नामाने!

जय जय रघुवीर समर्थ 


सुख रामाच्या ध्यानाने 
सुख रामाच्या नामाने!ध्रु. 

कथा ऐकता तन्मय होई 
देह‌भाव विसरूनियां जाई 
डोल ये रामरूपदर्शने!१ 

जिथे पहावे रामच तेथे 
"तो मी, तो मी!", मन अनुभवते 
मन अमन रामनामाने!२

रामरंगि रंगली वासना 
वेद जाहली सकल वेदना 
शिव तुष्ट भक्तिगानाने!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
०६.०३.१९७५ दासनवमी 

खालील श्लोकावर आधारित काव्य 

जगीं धन्य तो रामसूखें निवाला।
कथा ऐकता सर्व तल्लीन जाला॥
देहेभावना रामबोधे उडाली।
मनोवासना रामरूपी बुडाली॥

जो रामाच्या ध्यानाच्या सुखाने सुखस्वरूप झाला, रामाच्या कथा ऐकून जो तन्मय होऊन गेला, सर्वत्र राम आहे ह्या बोधाने ज्याची देहबुद्धि नष्ट झाली, ज्याची मनोवासना रामरूपी लीन झाली असा रामभक्त धन्य होय.

Saturday, January 10, 2026

राम कर्ता, राम दाता, ही असावी भावना!

राम कर्ता, राम दाता, ही असावी भावना!ध्रु.

"कोण मी" हे जाणणे!
भाव रामी ठेवणे 
विश्वव्यापक होत आपण सोडतांक्षणि मीपणा!१ 

विस्मृती ती दुःख देते
पामराचा अंत बघते 
राम अंती सोडवीता म्हणुनि करणे प्रार्थना!२

राम करतो ते हिताचे 
नाम त्याचे घेई वाचे 
तन प्रपंची, चित्त रामी ठाम राहो धारणा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
१०.०१.१९७४

नाम - प्रपंच सुखी करण्याचे साधन
गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १० (१० जानेवारी) वर आधारित काव्य.
व्यवहार उत्तम प्रकारचा केला
पण परमात्मा विसरला
तो व्यवहार दुःखच देता झाला
मी कोण हे जाणून ठेवावे वर्तन
हेच परमार्थाचे मुख्य साधन
बाह्यांगाने करावी प्रपंचाची संगती
चित्ती असावा एक रघुपती
काया गुंतवावी प्रपंचात 
मन असावे रघुनाथात

Thursday, January 1, 2026

इथे तिथे श्रीहरी दिसू दे..

भगवंता दे, भाव असा दे! 
इथे तिथे श्रीहरी दिसू दे! ध्रु. 

तरु श्रीहरी, तोय श्रीहरी 
जलस्थलनभही एक श्रीहरी 
सबाह्य अभ्यंतरि तो दिसु दे!१
 
भेदाची तर नुरोच वार्ता 
कसली आधिव्याधी चिंता?
सुखदुःखी समभाव असू दे!२

सुखमय अवघे जीवन व्हावे 
विश्व हेच घर मज वाटावे 
तुझ्याच चरणी देह पडू दे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
०९.०८.१९७७

हरिपाठावर आधारित काव्य.

Monday, December 29, 2025

वैदिक कर्मासंगे घ्यावे भगवंताचे नाम!

वैदिक कर्मासंगे घ्यावे भगवंताचे नाम!ध्रु. 

नाम घेता अर्थ कळतो 
अर्थ कळता लाभ होतो 
जीवन सुखवी साधकाचे सहजपणे प्रभुनाम!१

नाम घेतां मीपण गळते 
मीपण गळता 'तो मी' पटते
समरसता ही साधुनि देते रघुनाथाचे नाम!२

नाम घेतां संयम जमतो
संयम जमतां मोह संपतो 
मोहनिरसना सहाय्य करिते प्रभुनामाचे गान!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३६३ (२८ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

आपल्याला शक्य आहे तितके वैदिक कर्म करावे; परंतु चित्तशुद्धी होण्यासाठी त्यावर पूर्णपणे विसंबून न राहता त्या कर्माच्या जोडीला भगवंताचे नाम घ्यावे. सध्याच्या परिस्थितीत संयमाची बंधने सुटत चालली आहेत म्हणून आपण कळवळून नाम घ्या. आपण नाम घेतल्यावर वेदांचा खरा अर्थ कळेल.