Saturday, November 29, 2025

ठेव ध्यानीं तू मना..

' राम कर्ता ' भावना ही ठेव ध्यानीं तू मना!ध्रु.

नाम घेई आदरे-
थांबलासी का बरें?
राम असता साह्यदाता काय करिते वासना?१

जन्ममृत्यू चुकवि फेरा
आठवीं रामा उदारा-
भक्तिपंथे चालता तुज धैर्य देते प्रार्थना!२

दाखवी तव तळमळ
राम आहे प्रेमळ
चालत्यासी शक्ति मिळते करित राहा साधना!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३३४ (२९ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

वासनेचा गढूळपणा घालविण्यासाठी ' राम कर्ता ' ही भावना दृढ करायला पाहिजे. भगवंताच्या नामाची तुरटी फिरल्याने वासनेचा साका खाली राहून शुद्ध अंत:करण प्रकट होईल. सत्तावान, श्रीमंत, वैभववान माणसे सुखी असतात हा नुसता भ्रम आहे. जोपर्यंत यांना भगवंताचा आधार नसतो तोपर्यंत या सर्व गोष्टी कुचकामाच्या आहेत. तुम्ही थोडी तरी गोडी दाखवा, निश्चय दाखवा, तळमळ दाखवा, पुढची जबाबदारी भगवंताकडे आहे. म्हणून पुन्हा सांगावेसे वाटते की वेळेला जागे होऊन योग्य रस्त्याला लागा. भगवंताच्या नामात राहून सर्व काय ते करा.

Friday, November 28, 2025

भगवंतास पहाण्यास स्वांतर शुद्ध करावे

पहाण्यास देवा, नराने स्वांतर शुद्ध करावे!ध्रु.

विषयि गुंततो 
रामा मुकतो
विलास वमन गमावे!१

निर्मळ अंतर
असो निरंतर
रामनाम नित गावे!२

नाम स्मरता 
गळे अहंता 
गुरुबोधा ठसवावे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३३३ (२८ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

भगवंतास पाहण्यास स्वांतर शुद्ध करावे. वासनेमुळे जन्माच्या फेऱ्यात आपण सापडलो. विषयातच आम्ही गुंतून राहतो ते सोडावे. जोपर्यंत आपले अंत:करण शुद्ध नाही, तोपर्यंत आपल्याला सर्वत्र भगवंत दिसणार नाही. भगवंत सर्व ठिकाणी पाहताना तो आपल्यातही आहे हे पाहिले पाहिजे. संतांचा थोडासा कटाक्ष जो कर्ममार्गावर आहे तो याचकरिता की कर्म करण्याने अभिमान येतो आणि त्या उलट गुरुआज्ञेत वागल्याने तोच अभिमान नाहीसा होतो. ज्याप्रमाणे गुरु आपल्याला नामस्मरण करायला सांगतात ते पूर्वीचा विषयाचा अनुभव नष्ट करण्यास्तव. जो आपली विषयवासना कमी करून आपल्यामध्ये नामाचे प्रेम उत्पन्न करील तोच खरा सद्गुरु होय.

Sunday, November 23, 2025

गंगा आली! गंगा आली!!

सप्त भगीरथ एक जाहले, हसली पुण्याई 
गंगा आली! गंगा आली!ध्रु. 

पुन्हा एकदा इतिहासांतरि असे गाजले पुणे 
नवीन शिक्षण नवसंजीवन इथे न काही उणे 
आत्मप्रत्यय जागा झाला या सांप्रत काली!१

शासकीय ती नको नोकरी नकोच लाचारी 
स्वातंत्र्याचे कमळ उमलु दे इथल्या कासारी
रविकिरणांचा झोत यावया प्रभात ही झाली!२ 

सुपीक भूमी येथे रुजले बीज शिक्षणाचे 
घनछायेचा वृक्ष व्हायचा स्वप्न मनी नाचे 
तोफ डागली रणमर्दांनी रणनौबत झडली!३

कर्म करावे विहित आपुले आस फलाची नसे 
व्यक्ती व्यक्ती समरसलेली समष्टि हासतसे 
उरी चेतली ध्येयज्योती घनतिमिरा उजळी!४ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
न्यू इंग्लिश स्कूलच्या स्थापनेच्या प्रसंगावर आधारित काव्य.

Sunday, November 16, 2025

अभिमान सर्व जावा; प्रभु अंतरी भरावा!

अभिमान सर्व जावा 
प्रभु अंतरी भरावा!ध्रु.

माझे न काही वाटो 
तात्काळ राम भेटो 
हा लाभ एक व्हावा!१ 

क्रोधास वाव नाही 
सर्वत्र राम पाही 
गुरुबोध हा ठसावा!२ 

गुरु चालवीत संगे 
ध्यानात चित्त रंगे 
याहून ना विसावा!३ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३२१ (१६ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य. 

क्षेत्राच्या ठिकाणी काहीतरी अवगुण सोडावा. आपल्याला जी काही प्रिय वस्तु असते ती सोडावी. अभिमान येथे सोडावा व त्याच्या बदली देवाची कृपा घेऊन जावी. अभिमान जाणे म्हणजे देवाची कृपा होणे आहे. अभिमान सोडू म्हणून सोडला जात नाही. एक वेळ प्रपंचाचा अभिमान पत्करतो कारण तो लवकर जाण्याचा संभव असतो; पण सात्विक अभिमान सुटण्यास फार वेळ लागतो.

Tuesday, November 11, 2025

तू असता जवळी रामा, खंत मला कसली?

तू असता जवळी 
रामा, खंत मला कसली?ध्रु.

ज्यासि म्हणावे मी अन् माझे
त्यावरती सत्ता नच गाजे 
खूण अशी पटली!१

तुझिया हाती सत्ता असता
मानवगति किस झाड का पत्ता
मानित तुज माउली!२

उपासनेमधि मजला ठेवी 
बाळ आईच्या पानी जेवी 
अमृत नामावली!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३१५ (१० नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

Sunday, November 9, 2025

भक्तसखा भगवंत भूवरी पुन्हा पुन्हा आला!

भक्तसखा भगवंत भूवरी पुन्हा पुन्हा आला!ध्रु.

ब्रह्मदेव संकटिं सापड‌ले 
मत्स्यरूप तात्काळ घेतले 
संकटांतली साद पोचते सपदि जगत्पाला!१

धरा बुडतसे जलाभीतरी 
कासव होउनि घे पाठीवरी
बुडणारे जग जगन्नायका देखवे न डोळा!२ 

तत्पर ऐसा जगत् रक्षणी
अवतरला हा वराह म्ह‌णुनी
असा कळवळा, असा जिव्हाळा, कुठे कुणा दिसला?३
  
रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
०६.०१.१९७५

खालील श्लोकावर आधारित काव्य.

विधीकारणे जाहला मत्स्य वेगी।
धरी कूर्मरूपें धरा पृष्ठभागीं॥
जना रक्षणाकारणे नीच योनी। 
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥

विधीकारणे म्हणजे ब्रह्मदेवासाठी देवाने मत्स्यावतार घेतला, पृथ्वी समुद्रांत बुडू नये म्हणून कूर्माचा (कासवाचा) अवतार घेतला आणि पृथ्वी आपल्या पाठीवर धरली. लोकांच्या रक्षणासाठी देवाने वराह अवतार घेतला. असा हा देव आपल्या भक्ताची उपेक्षा करीत नाही.

Saturday, November 8, 2025

नाम घेता गोड वाटे, अंतरीच राम भेटे!

नाम घेता गोड वाटे 
अंतरीच राम भेटे!ध्रु. 

रामनामाचा जयघोष 
करित असतो आशुतोष 
नाम घेता कंठ दाटे!१ 

मागणे माझे सरावे 
रामचंद्रा हे वदावे 
मायासरिता सत्वर आटे!२

कीर्तनाचा हेतु भक्ती 
कीर्तनाने रामी प्रीती 
रामरूप झालो वाटे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३१३ (८ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

विषयाचा आनंद खरा नसतो, तर खरा आनंद कशात मिळेल हे पहावे. कीर्तन करणे झाल्यास ते मी व देव एवढेच आहोत ही भावना ठेवून करावे, म्हणजे जो आनंद होईल तो खरा आनंद होईल व तो मिळवण्याचा प्रयत्न करावा.
रामरायास काय मागावे? मला तुमच्याजवळ काही मागण्याची इच्छाच होऊ नये, हेच द्या.

Thursday, November 6, 2025

भगवंताची कृपा! पाहिजे भगवंताची कृपा!

भगवंताची कृपा! पाहिजे भगवंताची कृपा!ध्रु.

तारक जगती एकचि राम
भवभयहारक राजाराम
ध्यानी आणुनि रघुपति राघव प्रेमें करूं या जपा!१

वत्स झटतसे जसे गाईला
खात्री पक्की पाजिल मजला
अनन्यतेने तैसे भजुनी नाम मागु या नृपा!२

असो ऊन वा पाऊस वारा
सुखसुम मिळु दे, दुःखनिखारा 
समाधान मिळण्या केव्हाही आपण बसु या तपा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३११ (६ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

खरोखर भगवंताच्या कृपेशिवाय बाकी सर्व गोष्टी असून व नसून सारख्याच आहेत. ज्याच्यावर भगवंताची कृपा झाली त्याचे काम पूर्ण झाले. भगवंताची कृपा सर्वांवर अर्थात आपल्यावरही आहेच, कृपा आपल्यावर आहे अशी आपली खात्री झाली की ती प्रगट होते. कृपा म्हणजे भगवंताशी एकरूपताच. मी पिईन तर आईचेच दूध पिईन असे म्हणून वासरू गाईला ढुसण्या मारते आणि गाय त्याला पाजते; त्याचप्रमाणे आपण भगवंताशी अनन्यतेने वागलो आणि त्याचे नामच मागितले तर तो कृपा करतोच करतो. असेल त्या परिस्थितीमध्ये आपले समाधान टिकणे ही त्याची खरी कृपा होय. जो लायक नाही त्याच्यावर कृपा कशी होईल? भगवंताच्या प्रार्थनेचा प्रतिध्वनी त्याच्या कृपारूपाने येतो. भगवंताच्या कृपेनेच त्याचे नाम आपल्या मुखात येते. त्या नामात राहणारा पुरुष खरोखर फार थोर असला पाहिजे. नाम हे अत्यंत देवाजवळचे असल्याने फार सोपे साधन आहे.

Tuesday, November 4, 2025

सांब सदाशिव सांब सदाशिव सांब सदाशिव शांतव रे

सांब सदाशिव सांब सदाशिव सांब सदाशिव शांतव रे
देही दडलेल्या देवाला दीनदयाळा दाखव रे!१

अजुनि का न ये करुणा तुजला काशीनाथा विश्वेशा 
श्वसनक्रिया अडखळे दमत मी हे मदनांतक परमेशा!२

शिव शिव म्हणता मन शिव व्हावे हे शिवशंभो इतके दे
तू रामेश्वर, तू कृष्णेश्वर उद्धरशील असा वर दे!३

हे गंगाधर पापनाशिनी भागीरथीचे जळ पाज
अडलो, पडलो, रडलो, कुढलो आता तरी राखी लाज!४

नंदीवर आरूढ असा तो उमामहेश्वर ये वेगे
सुधारणेला विलंब नाही सुहास्य त्याचे हे सांगे!५

देहदशा तव असो कशी ही न गायचे रे रडगाणे
तनामनाहुन असशि वेगळा आपआप‌णा ओळखणे!६

समंजसपणा शिवा केशवा गणरायाला आवडतो
सहन करावे हसत जगावे अनुग्रहच शिष्या मिळतो!७

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
सोमवार १२/४/०४ ची पहाट