Monday, December 29, 2025

वैदिक कर्मासंगे घ्यावे भगवंताचे नाम!

वैदिक कर्मासंगे घ्यावे भगवंताचे नाम!ध्रु. 

नाम घेता अर्थ कळतो 
अर्थ कळता लाभ होतो 
जीवन सुखवी साधकाचे सहजपणे प्रभुनाम!१

नाम घेतां मीपण गळते 
मीपण गळता 'तो मी' पटते
समरसता ही साधुनि देते रघुनाथाचे नाम!२

नाम घेतां संयम जमतो
संयम जमतां मोह संपतो 
मोहनिरसना सहाय्य करिते प्रभुनामाचे गान!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३६३ (२८ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

आपल्याला शक्य आहे तितके वैदिक कर्म करावे; परंतु चित्तशुद्धी होण्यासाठी त्यावर पूर्णपणे विसंबून न राहता त्या कर्माच्या जोडीला भगवंताचे नाम घ्यावे. सध्याच्या परिस्थितीत संयमाची बंधने सुटत चालली आहेत म्हणून आपण कळवळून नाम घ्या. आपण नाम घेतल्यावर वेदांचा खरा अर्थ कळेल.

Saturday, December 20, 2025

गाऊ रामनाम, ऐकू रामनाम!

गाऊ रामनाम, ऐकू रामनाम!ध्रु.

जाऊ रामासी शरण
करू रामाचे भजन
नित्य करताना काम!१

जधि अहंता लोपेल 
रघुनाथ हा भेटेल
करू भजन निष्काम!२

सुटो सकल आसक्ती
अंगि बाणू दे विरक्ती 
आम्हां संजीवक नाम!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३५४ (१९ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

Thursday, December 18, 2025

घडो तुझेच स्मरण

असो सुख असो दुःख, घडो तुझेच स्मरण 
नच सुटावे राघवा तुझे कदापि चरण!ध्रु.

नाम तुझे घेऊ 
शिर पदी ठेवू 
तुज आळवीता रामा वाहु देत हे नयन!१

तुझा दास देवा
करी तुझी सेवा
तुझा विसर पडणे हाचि हाचि गा दुर्गुण! 

चिंता मारी जनां 
नाम तारी जनां 
देहबुद्धी लोपण्यासी तुझे मांडले भजन!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३५३ (१८ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

संकटे देवाने आणली तर ती सोसण्याची शक्तीही तोच देतो. समर्थांचे होऊन असे भ्यावे का? प्रत्यक्ष संकटाचे निवारण जर करता येते तर मग भीती कशाची धरावी? खेळातली सोंगटी मेली म्हणजे त्याचे सुखदुःख कोणी करतो का? तसे व्यवहारात आपण वागावे. "परिस्थितीचा परिणाम माझ्या मनावर घडू देऊ नका देवा" असे म्हणावे ' परिस्थितीच बदल' असे देवास म्हणू नये. जे दुर्गुण भगवंताचा विसर पडायला कारण होतात त्या सर्वांचा संग्रह म्हणजे काळजी होय. ज्याला काळजी फार त्याच्या हृदयात आनंद जाऊच शकत नाही. देहबुद्धीमुळे आपल्याला काळजी लागते. वासना व अहंकार हे काळजीचे आईबाप आहेत. काळजी जितकी आपल्याला मारते तितकेच नाम आपल्याला तारते. काळजी करायचीच असेल तर अनुसंधान कसे टिकेल याची करा. नामाची काळजी घ्या म्हणजे काळजी करायचीच वेळ येणार नाही.

Sunday, December 14, 2025

ब्रह्मचैतन्या! ब्रह्मचैतन्या!


ब्रह्मचैतन्या, ब्रह्मचैतन्या!ध्रु.

तूच आशादीप माझा, कार्य माझे चालव 
वाढवी जनि भक्तिप्रेमा, शक्ति देइल राघव 
नाममहिमा सांग जगती शांति लाभाया!१

जागजागी मंदिरी प्रभु राम स्थापावा 
दीन लोकां तोषवोनी मार्ग दावावा
प्रेम वाढे सर्व स्थानी लाविता माया!२

सूर्य माथी जो प्रकाशे साक्षि तो आहे 
राम जगती राम हृदयी शोधुनी पाहे 
शिकव अज्ञा स्वप्रपंची देव जाणाया!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

Saturday, December 13, 2025

घ्यावे रामनाम हीच रामसेवा!

घ्यावे रामनाम हीच रामसेवा!ध्रु.
 
नाम हे साधन 
सुगम सोपान 
भक्तिभाव ऐसा आवडतो देवा!१

चित्त शुद्ध होते 
मंदिरच गमते 
देहि देव येत घ्यावया विसावा!२
 
शुद्ध भाव जरी 
तीच प्रेमदोरी 
प्रीतिबंधनात राम जखडावा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३४८ (१३ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

भगवंताची सेवा शुद्ध हेतूने नाम घेतल्यास होऊ शकते. प्रपंचात जिला भीती असे म्हणतात ती भगवंताकडे लागली की भक्ती बनते. प्रपंचातील लोभ भगवंताची आवड बनते. आपण जसे करतो तसे बोलण्यासाठी आपण आपले बोलणे कमी केले पाहिजे. बोलणे कमी करायला मन गुंतवून ठेवणे जरूर आहे. भगवंताची सेवा शुद्ध भावानेनेच होऊ शकते. या भावनेचे मूळ प्रत्येकाच्या हृदयात असते. ही शुद्ध भावना आपल्याला तारते, मंदिर आणि समाधी तारत नाही. भगवंताचा विसर न पडू देता त्याचे स्मरण सारखे ठेवले तर त्याच्याशी एकरूपता का होणार नाही?

Tuesday, December 9, 2025

रघुनाथा माझी याचना!

 ' मी कर्ता ' सुटु दे भावना
रघुनाथा माझी याचना!ध्रु.

मन व्हावे हे निर्मळ 
जैसे शुद्ध गंगाजळ 
मज नुरु दे कसली वासना!१

गळो सारा अभिमान 
गाता तुझे गुणगान
नामाहुनि मोठे रत्न ना!२

देह राहो प्रपंचात
देवा राहा अंतरात
दे शाश्वत शांति मन्मना!३

रचयिता: श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३४४ (९ डिसेंबर) वर आधारित काव्य

Monday, December 8, 2025

देवासी स्मरावे दुःख विस्मरावे!

देवासी स्मरावे दुःख विस्मरावे!ध्रु.

द्वैत देहभाव
घालितसे घाव
भक्तिचे कवच अंगि चढवावे!१

नाम चिंतामणि 
करांत धरूनी 
राघवाचे ध्यान करावे, करावे!२

गुंतता नामांत 
स्थिर होय चित्त
निज देहालागी पूर्ण विस्मरावे!३
 
रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३४३ (८ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

ज्याला देवाची पूर्णपणे आठवण असते त्यालाच जगाचा- दुःखाचा विसर पडतो.  देहाला सांभाळणे जरूर आहे, पण भगवंतप्राप्तीकरिता ते करावे, विषयाकरता नाही करू. बाह्यांगाचे सुख हे काही खरे नाही. "मी माझे" यापासून आपण द्वैताला सुरुवात करतो, परंतु शेवटपर्यंत ' मी कोण ' याचा आपल्याला पत्ता लागत नाही. आपली वाट ' मी देही ' असे म्हणू लागलो इथे चुकली; असत्याला सत्य मानले ही आपली चूक झाली. खरोखर प्रपंच हा टिपऱ्यांच्या खेळाप्रमाणे आहे टिपऱ्यांच्या खेळात एकाने टिपरी दिली की, तो लगेच पुढच्या गड्यापाशी जातो, त्याप्रमाणे हा प्रपंच स्थिर नसून सारखा बदलणारा आहे. जगात जे लोक दुःख भोगतात त्यांनी मागील जन्मी अमुक एक कर्म केले हे जरी समजले नाही तरी, जे करू नये ते त्यांनी केले आहे ही गोष्ट निश्चित. परंतु त्यामध्ये भगवंताने मोठी सोय ठेवली आहे; ती ही की, जो देहाला विसरेल त्याला त्या दुःखाची जाणीव होणार नाही. जेवढ्या उत्कटतेने आपण नाम घेऊ तितके अधिकाधिक आपण नामात गुंतले जाऊ; मग देहाची आठवण कशाला राहील?

Saturday, December 6, 2025

नाम रामासि आवडते!

नाम रामासि आवडते!ध्रु.

ते श्रद्धेने घ्यावे 
ते आवडिने गावे
आणी आनंदाचे भरते!१

ते औषध देहासी
ते पोषक आत्म्यासी 
मनास उंचविते!२

ते सदाचरण शिकवी 
ते भक्ति मनी मुरवी 
पराशांति देते!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३४० (५ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

परमार्थात भगवंतांना जे जे प्रिय असते ते ते ओळखून त्याप्रमाणे आपण वागण्याचा प्रयत्न करावा. श्रीरामप्रभूला काय आवडते नि काय नाही याची मारुतीरायांना पूर्ण माहिती होती, म्हणूनच त्यांना आवडणारे नाम घेऊन त्यांनी श्रीरामप्रभूंना आपलासा करून घेतला. हे नाम तुम्ही अत्यंत श्रद्धेने घ्या. भगवंताचे नाम सहजपणे येणे याचेच नाव अजपाजप होय. हा भक्तीचा प्रकार अत्यंत श्रेष्ठ आहे. यात मीपणाचा शेवट आहे. भगवंताच्या नसते पणाने उठलेले वारे म्हणजे काळजी होय. "आणखी काही नको" हे पूर्णत्वापासून आले तरच खरे समाधान होईल. समाधान हा पूर्णत्वाचा स्वभाव आहे. भगवंताकडून येणारी शांति हेच समाधान होय. मन आणि भगवंत यांना जोडणारी साखळी म्हणजे नाम. या नामातच आपले सर्वस्व गुंतवले तर आपल्याला भगवंतापर्यंत सहजी जाता येईल.


तें पोष
आणी आनंदाचे भरतें!,

Wednesday, December 3, 2025

नाम रामाचे आपण घेऊ! अंतरांत रामा पाहू

नाम रामाचे आपण घेऊ! 
अंतरांत रामा पाहू!ध्रु. 

देवाचे गाता गान 
सुटु देत तनाचे भान 
तो भक्तसखा नित ध्याऊ!१

रामाने दिधले नाम  
स्मरुनिया होउ निष्काम 
भजनात रंगुनी जाऊ!२

जो विस्मरला देहाला 
तो भगवंताचा झाला 
हा अनुभव आपण घेऊ!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३३८ (३ डिसेंबर) वर आधारित काव्य.

जो भगवंताचे नाम घेईल, त्याचे राम कल्याण करील, हे माझे सांगणे खरे माना. नाम हे रामबाणाप्रमाणेच आहे. रामबाण म्हणजे बरोबर काम करणारा बाण. आपल्या लक्ष्यावर अचूक जाणारा बाण होय. तो बाण पुन्हा परत येऊन भात्यामध्ये बसत असे. रामनाम हे रामाच्या जवळ राहणारे आणि अगदी अचूक रामाकडे नेणारे एकमेव साधन आहे. जोपर्यंत जीवाला शुद्धि आहे, तोपर्यंत नाम घेता येते. ज्याचे चित्त पूर्णपणे नामात रंगले तो स्वतःला पूर्णपणे विसरतो, आणि त्यावेळी त्याला भगवंताचे दर्शन घडते.

Monday, December 1, 2025

हे भगवंता, थोपट हलके निद्रा येऊ दे!

 ॐ
हे भगवंता, थोपट हलके निद्रा येऊ दे!ध्रु.

डोळे भरुनी तुला पाहता
तनामनाला मिळे शांतता
'दिवस चांगला गेला सगळा' ऐसे वाटू दे!१

नाम तुझे वदनात असावे 
रूप तुझे अंतरी ठसावे
'अजपाजप तर चालविशी तू' हे मजला कळु दे!२

भावनाच जरि तव स्पर्शाची
गुरुकिल्ली ही आनंदाची
'तू तर माझे लळे पुरविले' मजला समजू दे!३

इथे तिथे पाहिले तुला मी 
हसलो वदलो तुझ्याशीच मी
'कोऽहं सोऽहं, कोऽहं सोऽहं' कोडे उकलू दे!४ 

हे प्रभुराया तुझी कृपा ही 
सद्‌गुरुनाथ मिळवून देई
स्वरूपात आनंद साठला तो मज सेवू दे!५

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
२७/६/१९८९
पहाटे ५.१५

Saturday, November 29, 2025

ठेव ध्यानीं तू मना..

' राम कर्ता ' भावना ही ठेव ध्यानीं तू मना!ध्रु.

नाम घेई आदरे-
थांबलासी का बरें?
राम असता साह्यदाता काय करिते वासना?१

जन्ममृत्यू चुकवि फेरा
आठवीं रामा उदारा-
भक्तिपंथे चालता तुज धैर्य देते प्रार्थना!२

दाखवी तव तळमळ
राम आहे प्रेमळ
चालत्यासी शक्ति मिळते करित राहा साधना!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३३४ (२९ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

वासनेचा गढूळपणा घालविण्यासाठी ' राम कर्ता ' ही भावना दृढ करायला पाहिजे. भगवंताच्या नामाची तुरटी फिरल्याने वासनेचा साका खाली राहून शुद्ध अंत:करण प्रकट होईल. सत्तावान, श्रीमंत, वैभववान माणसे सुखी असतात हा नुसता भ्रम आहे. जोपर्यंत यांना भगवंताचा आधार नसतो तोपर्यंत या सर्व गोष्टी कुचकामाच्या आहेत. तुम्ही थोडी तरी गोडी दाखवा, निश्चय दाखवा, तळमळ दाखवा, पुढची जबाबदारी भगवंताकडे आहे. म्हणून पुन्हा सांगावेसे वाटते की वेळेला जागे होऊन योग्य रस्त्याला लागा. भगवंताच्या नामात राहून सर्व काय ते करा.

Friday, November 28, 2025

भगवंतास पहाण्यास स्वांतर शुद्ध करावे

पहाण्यास देवा, नराने स्वांतर शुद्ध करावे!ध्रु.

विषयि गुंततो 
रामा मुकतो
विलास वमन गमावे!१

निर्मळ अंतर
असो निरंतर
रामनाम नित गावे!२

नाम स्मरता 
गळे अहंता 
गुरुबोधा ठसवावे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३३३ (२८ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

भगवंतास पाहण्यास स्वांतर शुद्ध करावे. वासनेमुळे जन्माच्या फेऱ्यात आपण सापडलो. विषयातच आम्ही गुंतून राहतो ते सोडावे. जोपर्यंत आपले अंत:करण शुद्ध नाही, तोपर्यंत आपल्याला सर्वत्र भगवंत दिसणार नाही. भगवंत सर्व ठिकाणी पाहताना तो आपल्यातही आहे हे पाहिले पाहिजे. संतांचा थोडासा कटाक्ष जो कर्ममार्गावर आहे तो याचकरिता की कर्म करण्याने अभिमान येतो आणि त्या उलट गुरुआज्ञेत वागल्याने तोच अभिमान नाहीसा होतो. ज्याप्रमाणे गुरु आपल्याला नामस्मरण करायला सांगतात ते पूर्वीचा विषयाचा अनुभव नष्ट करण्यास्तव. जो आपली विषयवासना कमी करून आपल्यामध्ये नामाचे प्रेम उत्पन्न करील तोच खरा सद्गुरु होय.

Sunday, November 23, 2025

गंगा आली! गंगा आली!!

सप्त भगीरथ एक जाहले, हसली पुण्याई 
गंगा आली! गंगा आली!ध्रु. 

पुन्हा एकदा इतिहासांतरि असे गाजले पुणे 
नवीन शिक्षण नवसंजीवन इथे न काही उणे 
आत्मप्रत्यय जागा झाला या सांप्रत काली!१

शासकीय ती नको नोकरी नकोच लाचारी 
स्वातंत्र्याचे कमळ उमलु दे इथल्या कासारी
रविकिरणांचा झोत यावया प्रभात ही झाली!२ 

सुपीक भूमी येथे रुजले बीज शिक्षणाचे 
घनछायेचा वृक्ष व्हायचा स्वप्न मनी नाचे 
तोफ डागली रणमर्दांनी रणनौबत झडली!३

कर्म करावे विहित आपुले आस फलाची नसे 
व्यक्ती व्यक्ती समरसलेली समष्टि हासतसे 
उरी चेतली ध्येयज्योती घनतिमिरा उजळी!४ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
न्यू इंग्लिश स्कूलच्या स्थापनेच्या प्रसंगावर आधारित काव्य.

Sunday, November 16, 2025

अभिमान सर्व जावा; प्रभु अंतरी भरावा!

अभिमान सर्व जावा 
प्रभु अंतरी भरावा!ध्रु.

माझे न काही वाटो 
तात्काळ राम भेटो 
हा लाभ एक व्हावा!१ 

क्रोधास वाव नाही 
सर्वत्र राम पाही 
गुरुबोध हा ठसावा!२ 

गुरु चालवीत संगे 
ध्यानात चित्त रंगे 
याहून ना विसावा!३ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३२१ (१६ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य. 

क्षेत्राच्या ठिकाणी काहीतरी अवगुण सोडावा. आपल्याला जी काही प्रिय वस्तु असते ती सोडावी. अभिमान येथे सोडावा व त्याच्या बदली देवाची कृपा घेऊन जावी. अभिमान जाणे म्हणजे देवाची कृपा होणे आहे. अभिमान सोडू म्हणून सोडला जात नाही. एक वेळ प्रपंचाचा अभिमान पत्करतो कारण तो लवकर जाण्याचा संभव असतो; पण सात्विक अभिमान सुटण्यास फार वेळ लागतो.

Tuesday, November 11, 2025

तू असता जवळी रामा, खंत मला कसली?

तू असता जवळी 
रामा, खंत मला कसली?ध्रु.

ज्यासि म्हणावे मी अन् माझे
त्यावरती सत्ता नच गाजे 
खूण अशी पटली!१

तुझिया हाती सत्ता असता
मानवगति किस झाड का पत्ता
मानित तुज माउली!२

उपासनेमधि मजला ठेवी 
बाळ आईच्या पानी जेवी 
अमृत नामावली!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३१५ (१० नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

Sunday, November 9, 2025

भक्तसखा भगवंत भूवरी पुन्हा पुन्हा आला!

भक्तसखा भगवंत भूवरी पुन्हा पुन्हा आला!ध्रु.

ब्रह्मदेव संकटिं सापड‌ले 
मत्स्यरूप तात्काळ घेतले 
संकटांतली साद पोचते सपदि जगत्पाला!१

धरा बुडतसे जलाभीतरी 
कासव होउनि घे पाठीवरी
बुडणारे जग जगन्नायका देखवे न डोळा!२ 

तत्पर ऐसा जगत् रक्षणी
अवतरला हा वराह म्ह‌णुनी
असा कळवळा, असा जिव्हाळा, कुठे कुणा दिसला?३
  
रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
०६.०१.१९७५

खालील श्लोकावर आधारित काव्य.

विधीकारणे जाहला मत्स्य वेगी।
धरी कूर्मरूपें धरा पृष्ठभागीं॥
जना रक्षणाकारणे नीच योनी। 
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥

विधीकारणे म्हणजे ब्रह्मदेवासाठी देवाने मत्स्यावतार घेतला, पृथ्वी समुद्रांत बुडू नये म्हणून कूर्माचा (कासवाचा) अवतार घेतला आणि पृथ्वी आपल्या पाठीवर धरली. लोकांच्या रक्षणासाठी देवाने वराह अवतार घेतला. असा हा देव आपल्या भक्ताची उपेक्षा करीत नाही.

Saturday, November 8, 2025

नाम घेता गोड वाटे, अंतरीच राम भेटे!

नाम घेता गोड वाटे 
अंतरीच राम भेटे!ध्रु. 

रामनामाचा जयघोष 
करित असतो आशुतोष 
नाम घेता कंठ दाटे!१ 

मागणे माझे सरावे 
रामचंद्रा हे वदावे 
मायासरिता सत्वर आटे!२

कीर्तनाचा हेतु भक्ती 
कीर्तनाने रामी प्रीती 
रामरूप झालो वाटे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३१३ (८ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

विषयाचा आनंद खरा नसतो, तर खरा आनंद कशात मिळेल हे पहावे. कीर्तन करणे झाल्यास ते मी व देव एवढेच आहोत ही भावना ठेवून करावे, म्हणजे जो आनंद होईल तो खरा आनंद होईल व तो मिळवण्याचा प्रयत्न करावा.
रामरायास काय मागावे? मला तुमच्याजवळ काही मागण्याची इच्छाच होऊ नये, हेच द्या.

Thursday, November 6, 2025

भगवंताची कृपा! पाहिजे भगवंताची कृपा!

भगवंताची कृपा! पाहिजे भगवंताची कृपा!ध्रु.

तारक जगती एकचि राम
भवभयहारक राजाराम
ध्यानी आणुनि रघुपति राघव प्रेमें करूं या जपा!१

वत्स झटतसे जसे गाईला
खात्री पक्की पाजिल मजला
अनन्यतेने तैसे भजुनी नाम मागु या नृपा!२

असो ऊन वा पाऊस वारा
सुखसुम मिळु दे, दुःखनिखारा 
समाधान मिळण्या केव्हाही आपण बसु या तपा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ३११ (६ नोव्हेंबर) वर आधारित काव्य.

खरोखर भगवंताच्या कृपेशिवाय बाकी सर्व गोष्टी असून व नसून सारख्याच आहेत. ज्याच्यावर भगवंताची कृपा झाली त्याचे काम पूर्ण झाले. भगवंताची कृपा सर्वांवर अर्थात आपल्यावरही आहेच, कृपा आपल्यावर आहे अशी आपली खात्री झाली की ती प्रगट होते. कृपा म्हणजे भगवंताशी एकरूपताच. मी पिईन तर आईचेच दूध पिईन असे म्हणून वासरू गाईला ढुसण्या मारते आणि गाय त्याला पाजते; त्याचप्रमाणे आपण भगवंताशी अनन्यतेने वागलो आणि त्याचे नामच मागितले तर तो कृपा करतोच करतो. असेल त्या परिस्थितीमध्ये आपले समाधान टिकणे ही त्याची खरी कृपा होय. जो लायक नाही त्याच्यावर कृपा कशी होईल? भगवंताच्या प्रार्थनेचा प्रतिध्वनी त्याच्या कृपारूपाने येतो. भगवंताच्या कृपेनेच त्याचे नाम आपल्या मुखात येते. त्या नामात राहणारा पुरुष खरोखर फार थोर असला पाहिजे. नाम हे अत्यंत देवाजवळचे असल्याने फार सोपे साधन आहे.

Tuesday, November 4, 2025

सांब सदाशिव सांब सदाशिव सांब सदाशिव शांतव रे

सांब सदाशिव सांब सदाशिव सांब सदाशिव शांतव रे
देही दडलेल्या देवाला दीनदयाळा दाखव रे!१

अजुनि का न ये करुणा तुजला काशीनाथा विश्वेशा 
श्वसनक्रिया अडखळे दमत मी हे मदनांतक परमेशा!२

शिव शिव म्हणता मन शिव व्हावे हे शिवशंभो इतके दे
तू रामेश्वर, तू कृष्णेश्वर उद्धरशील असा वर दे!३

हे गंगाधर पापनाशिनी भागीरथीचे जळ पाज
अडलो, पडलो, रडलो, कुढलो आता तरी राखी लाज!४

नंदीवर आरूढ असा तो उमामहेश्वर ये वेगे
सुधारणेला विलंब नाही सुहास्य त्याचे हे सांगे!५

देहदशा तव असो कशी ही न गायचे रे रडगाणे
तनामनाहुन असशि वेगळा आपआप‌णा ओळखणे!६

समंजसपणा शिवा केशवा गणरायाला आवडतो
सहन करावे हसत जगावे अनुग्रहच शिष्या मिळतो!७

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
सोमवार १२/४/०४ ची पहाट

Sunday, October 26, 2025

तनामनाचे आरोग्य जपानेच जपायचे!

तनामनाचे आरोग्य जपानेच जपायचे!ध्रु.

जप जपता जपता 
रंग चढता चढता 
तन असे भारावता दे‌हदुःख विसरायाचे!१

नाम रूप दाखविते 
नाम सद्‌गुण सांगते 
झिजताना देवासाठी खोड चंदनी व्हायचे!२ 

नामी रामायण आहे 
नामी भगवद्‌‌गीता आहे 
नाम रसायन नामी सार साऱ्या आयुष्याचे!३

नाम जपत चालावे 
नाम घेतच जेवावे 
पथ्य शीलाचे पाळत समाधाने जगायाचे!४ 

बरे झाले रोग झाला 
योग देवाशी साधला 
देवाकारणीच आता देहाने या पडायाचे!५ 

होता आत्म्याचा निश्चय 
झालो निवांत निर्भय 
स्वरूपीच चिरकाल असे सानंद राह्याचे!६

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
२०.०५.२००४

Thursday, October 23, 2025

मागे उरे नाम..

रूपे आली गेली, मागे उरे नाम! ध्रु. 

नामामागे रूप 
येत आपोआप 
साधका तू घेई प्रेमें रामनाम!१

रूप जड खूण
नाम सूक्ष्म खूण 
सदाचेच राही तुझ्यापाशि नाम!२

नाम हाच देव 
ध्यानि घे सदैव 
रूपास व्यापुन राहिलेले नाम!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २९६  (२२ ऑक्टोबर) वर आधारित काव्य.

जगतामध्ये सर्व परमात्माच भरलेला आहे असे मानल्यावर जगातील यच्चयावत वस्तूंचे मूलद्रव्य एकच असणार हे ओघानेच आले. शिवाय अनेक रूपे आली आणि गेली तरी ते मूलद्रव्य कायमच राहते. म्हणून भगवंताचे नाम श्रेष्ठ आहे. रूप जरी जड असले तरी रूपांचे ज्ञान सूक्ष्म असते. भगवंताच्या रूपाचे सर्व ज्ञान त्याच्या नामात साठविले आहे. एक नाम घेतले की त्यामध्ये भगवंताचे समग्र वर्णन येते. नामाच्या मागे रूप आपोआप येते.  रूप हे भगवंताची जड खूण आहे तर नाम हे त्याची सूक्ष्म खूण आहे. भगवंताचे नाम घेतले की त्याच्या लीला आठवतील. नाम हे रूपापेक्षा जास्त व्यापक आहे. भगवंताचे नाम घेतले की त्याचे गुण मनासमोर येतात. नाम म्हणजे ईश्वर होय. हे त्याचे नाम तुम्ही आवडीने घ्या व अखंड घ्या व आनंदात राहा.

Thursday, October 16, 2025

शालामाता करीतसे संस्कार!


क्षणाक्षणाला शालामाता करीतसे संस्कार! 
देत ती तनामना आकार ! ध्रु.

हासत, खेळत, रमत शिकावे
सेवाभावी जीवन व्हावे 
उच्चाराला शोभा देतो सुंदरसा आचार!१

साधे जीवन, विसरुनि 'मी'पण
जनात मिसळुनि समूहजीवन
कसे जगावे, शिकण्या देते सेवेचा आधार!२

बी पेरावे, रोप डुलावे 
क्रीडांगण तर कल्लोळावे
विश्रांतीला कानी येतो वीणेचा झंकार!३

कृतज्ञ स्मित हे सद्‌गुरुपूजन
शैशव जपणे शाळाशिकवण
वंदन करणे आनंदाने मातेला उपहार!४

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

Tuesday, October 14, 2025

देवा, घालवि मम अभिमान!

देवा, घालवि मम अभिमान!ध्रु.

'मी कर्ता' ही नसो भावना 
तीतच असती अमित यातना
करुनि घे तव नामाचे गान!१ 

तव इच्छेने ठेव कसा ही 
मजसी बनु दे देहि विदेही 
राखि रे तुजसी अनुसंधान!२

प्रेम वाढु दे नामस्मरणी 
दृढ श्रद्धा दे तुझिया चरणी 
कोण हे तुजविण देइल दान?

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २८८ (१४ ऑक्टोबर) वर आधारित काव्य.

Saturday, October 4, 2025

भगवंताची भेट - सुखाचे हे सुख

भगवंताची भेट - सुखाचे हे सुख
तयाचा वियोग दुःखाचे हे दुःख! ध्रु.
 
जगी नाही सुख 
जगी नाही दुःख 
संयोगि-वियोगी खरे सुख दुःख!१

गुरु कृपावंत 
ब्रह्म दाखवित 
आपली आपणा पटावी ओळख!२

नामाचे स्मरण 
अमोघ साधन 
देव देइ हाती केवढे कौतुक!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २७८ (४ ऑक्टोबर) वर आधारित काव्य.

Friday, October 3, 2025

जावे रामाच्या दर्शना, तर आड येत "मीपणा"!

जावे रामाच्या दर्शना 
तर आड येत "मीपणा"! ध्रु.

अहंकार हा मधला पडदा
दर्शन घडविल कसे मग वदा?
भाकणे रामाची करुणा!१

नाम स्मरता पळती चिंता 
शांति लाभते अशांत चित्ता 
बसावे स्वस्थानी ध्याना!२

जे भोगू ते आनंदाने 
भजन करू ते ओलाव्याने 
राम तो निरसिल अज्ञाना!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २७७ (३ ऑक्टोबर) वर आधारित काव्य .

Thursday, October 2, 2025

मी नाही कोठे गेलो

मी नाही कोठे गेलो -
तुमच्याच अंतरी भरलो ! धृ.

जी शिकवण ती मी साई 
मी श्रद्धा सबुरी पाही 
विश्वाला व्यापुनि उरलो!१

मज स्मराल जेव्हा जेव्हा
तुमच्याच जवळ मी तेव्हा
सुमनातुन गंधच झालो!२

हा देह पाच तत्त्वांचा 
कुठवर हा राखायाचा? 
मी श्वासोच्छ्वासी भरलो!३

दिसता कुणि दीन भुकेला 
त्या मुखी घास हो घाला 
तो संतोषच मी झालो!४

सर्वात्मक आपण व्हावे 
तोषूनि जना सुखवावे 
सेवेतच मी दरवळलो !५

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
११.१०.१९७८ (दसरा)
पहाटे ४। नंतर

कशास वादविवाद? लागला प्रभुनामाचा नाद!

कशास वादविवाद?
लागला प्रभुनामाचा नाद!ध्रु.

श्वासासंगे नाम जुळावे 
अनुसंधानी सुख लाभावे 
उमलता जीवनि ज्ञानप्रभात!१

दुःख सुखावे रामा स्मरता 
ध्यावा राघव उठता बसता
साधता स्वतःशीच संवाद!२

अपणापाशी सुख सापडते
अनुसंधानी सुखे राहते
नाम जणु चिंतामणि हातात!३

रचयिता: श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २७३ (२९ सप्टेंबर) वर आधारित काव्य.

Friday, September 26, 2025

श्रीरामा रे, हे भगवंता! तू बुद्धीचा दाता!

श्रीरामा रे, हे भगवंता!
तू बुद्धीचा दाता!ध्रु. 

कर्मे सगळी घडवुनि घेसी 
धरूनिया कर तू चालविसी 
कृपाळु ऐसी माता!१

तुझ्याचवरती प्रीती जडते 
तुझ्याचसाठी सगळे घडते 
छळत ना पापपुण्यबाधा!२

नाम शिकविते 'मी रामाचा' 
'मी रामाचा' ना जगताचा 
लाभ न याच्या परता!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २६९ (२५ सप्टेंबर) वर आधारित काव्य.

Thursday, September 18, 2025

मन तुझ्यासाठी तळमळले!

मन तुझ्यासाठी तळमळले!ध्रु.

काही सुचेना
काही रुचेना
भारभूत जगणे गमले!१

शरण येतसे
चरण धरतसे
सर्वस्वची अर्पिले!२

विकार विलसित
मागे खेचत
म्हणुनि तुला प्रार्थिले!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २६१ (१७ सप्टेंबर) वर आधारित काव्य.

Tuesday, September 16, 2025

आनंदे भोगेन प्रारब्धाचे भोग!

आनंदे भोगेन प्रारब्धाचे भोग!ध्रु.

देहाशी संबद्ध
राहते प्रारब्ध
साहवे न रामा तुझ्याशी वियोग!१

कर्माचेच फळ
प्रारब्ध निखळ
मनाने जमू दे रामा सहयोग!२

सरे भवभय
झालो निरामय
नामे घालवीला देहभाव रोग!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २६० (१६ सप्टेंबर) वर आधारित काव्य.

खरोखर प्रारब्धाचे भोग कोणालाही टळत नाहीत. प्रारब्ध म्हणजे कृतकर्माचे फळ. आपल्या प्रारब्धात जर सुख नसेल तर ते कुठून मिळणार? म्हणूनच आपल्या प्रारब्धाने आलेल्या बऱ्यावाईट गोष्टी देहाने भोगाव्या व मनाने भगवंताचे स्मरण ठेवावे. खरा भक्त हा प्रारब्ध टाळू शकतो पण तो देहाला विसरलेला असल्याने देहाचे भोग भोगणे व न भोगणे या दोन्हीची त्यांना फिकीर नसते, म्हणून तो भोग टाळत नाही. आपल्या देहाला होणारे भोग आपल्या कर्माचेच फळ असते. प्रारब्धाची व ग्रहांची गती देहापर्यंतच आहे. मनाने भगवंत भजायला त्यांची आडकाठी नाही. जे प्रारब्धाने आले ते आपल्याला तोडता येते, पण जे सवयीने बनलेले आहे ते आपण तोडू शकत नाही. याकरताच भगवंताच्या अनुसंधानाची सवय लावून घ्यावी, म्हणजे आपण प्रारब्धावर विजय मिळवल्यासारखेच आहे.

Sunday, August 24, 2025

स्वामी माधवनाथांपाशी मागणे

माधवनाथ, माधवनाथ 
सदैव राहो मस्तकि हात!१ 

माधवनाथ, माधवनाथ 
हृदयी अपुल्या स्वरूपनाथ!२

माधवनाथ, माधवनाथ
परमार्थाशी बांधा गाठ!३

माधवनाथ, माधवनाथ 
सुखदुःखांतरि द्यावी साथ!४

माधवनाथ, माधवनाथ  
पोचो कानी माझी साद!५

माधवनाथ, माधवनाथ 
मातृप्रेमे द्या प्रतिसाद!६

माधवनाथ, माधवनाथ
उद्धरिण्या द्या रामा हात!७

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
०६.११.१९७४

Sunday, August 17, 2025

रामनाम ना सोडू जोंवर तनि शेवटचा श्वास!

ठेवुनि रामी पूर्ण भरवसा, पाळू कर्तव्यास! 
रामनाम ना सोडू जोंवर तनि शेवटचा श्वास!ध्रु.

पदीं माथा टेकतांना 
उचंबळती भावना
प्राजक्ताची फुले सांगती आम्हापरी तू हास!१

निष्ठा हवि बालक ध्रुवाची 
विष्णुभक्त श्रीप्रल्हादाची
गोपी बनुनी सगळ्या वृत्ती खेळतील का रास?२

बालक असले जरी अवगुणी
माय न ठेवी पान्हा चोरुनि
उदंड राहो रामी निष्ठा व्हावा भ्रांतिनिरास!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २३० (१७ ऑगस्ट) वर आधारित काव्य.

भगवंतावर पूर्ण निष्ठा ठेवून प्रपंचात आपले कर्तव्य केल्यास तुम्हाला केव्हाही दुःख करण्याची वेळ येणार नाही. सगुण भक्तीचा जर काही मोठा फायदा असेल तर, जेव्हा आपण रामाच्या पायावर डोके ठेवतो तेव्हा आपल्या भावना उचंबळून येतात. अशावेळी रामास सांगावे, "रामा! आता तुझ्याशिवाय मला कोणी नाही. मला तू आपलासा करून घे. मी अवगुणी असेन, परंतु माझा अव्हेर करू नकोस, मी तुला शरण आलो आहे".  तुमचा हा विश्वास, ही निष्ठा अशीच कायम ठेवा अगदी शेवटच्या घटकेपर्यंत देवाच्या स्मरणात राहा.  निष्ठेचा परिणाम फार मोठा आहे. भगवंतावर पूर्ण निष्ठा ठेवून प्रपंच करा तो खात्रीने सुखाचा होईल.

Tuesday, August 12, 2025

वासना सोडुनी द्याव्या

वासना सोडुनी द्याव्या, देव बोलेल!
देव बोलेल!ध्रु.

रामासी सतत स्मरावे
रामासी ध्यावे गावे
मग कृपामेघ वर्षेल!१

वासना मीपणा देते
अस्वलापरी नाचविते
जर स्वतःस कुणि विसरेल!२

सृष्टी हे ईश्वरि रूप
अंतरात सौख्य अमूप
स्वानंद कुणी चाखेल!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २२५. (१२ ऑगस्ट) वर आधारित काव्य.

मनातील सर्व वासना सोडून द्याव्या म्हणजे भगवंत बोलू लागतो. वासना कितीही सात्विक असली तरी मीपणा येण्यास ती कारणीभूत होते हे लक्षात ठेवावे. नामाचा विसर नाही पडला म्हणजे स्वतःला विसरता येते. सृष्टी म्हणजे भगवंताच्या आनंदाचे व्यक्त स्वरूप. आपला आनंद आपणच भोगल्याशिवाय आनंदाची मजा नाही. जो फक्त स्वतःलाच आवडतो तो वाईट मनुष्य होय. मनाला रिकामे ठेवले की ते विषयाच्या मागे धावलेच समजा. याकरिता आपले मन नेहमी गुंतवून ठेवावे.

Sunday, August 10, 2025

श्रीरामकथेचे चिंतन करता करता श्रीराम जाहलो गीती गाता चरिता!

श्रीरामकथेचे चिंतन करता करता 
श्रीराम जाहलो गीती गाता चरिता!ध्रु.

'देहात राम' या देहच मंदिर आहे
सद्विचार स्फुरवी तोच अंतरी आहे 
हे जीवन गमले असते सत्याकरता!१

इंद्रिये जिंकता व्याकुळ दशरथ होतो
'श्रीराम हवा मज' माश्यासम तडफडतो 
अनुताप करी मज पावन बघता बघता!२

मज नाम अनावर नकळत कितिदा होते 
मन पवनासंगे गगना जाउन मिळते
श्रीराम चालवी भक्तिपथावर आता!३

धनकनककामिनी कांचनमृग हे सारे
'भुलु नको व्यर्थ रे' सावध करती सारे 
दक्षता अशी ही हवीच शीला करता!४

कर्तृत्व न अपुले श्रेय सर्व रामाचे 
ते उदात्त सुंदर वर्तन त्या भरताचे
श्रीरामपादुका नयनी झरवित सरिता!५

जे ज्याचे त्याला देता लाभे शांती-
जो विरक्त आतुन त्याची उमले भक्ती
शबरी हो ऋषि जणु बोरे रामा देता!६

तो रावण टपला सत्त्व हरण करण्याला 
मी हवे शिकाया सीमांना जपण्याला
बिंबतात तत्त्वे श्रीरामायण जगता!७

कर्तव्य कर्म ते लक्ष लावूनी करणे
मग अमन मनाचे सौमित्रासम होणे
श्रीरामानुज आदर्शच सेवेकरिता!८

षड्‌विकार शत्रू, त्यांचे दमन करावे
शत्रुघ्न तसा मी - मजला बनता यावे
असुनीहि नसावे उत्सुक शिकण्याकरता!९ 

जे कठोर ते कर्तव्यच जीवन असते
ते चुकारपण तर निश्चित मृत्यू असते
भक्ताचे जीवन मजला येवो जगता!१०

या मातृभूमिवर शतदा प्रेम करावे
सोन्याची लंका असो न मोहित व्हावे
मातीशी इथल्या अतूट नाते जुळता! ११

श्रीरामायण हे कितिदा गावे ध्यावे
नित नवेच मजला आकर्षण वाटावे
ते शिकवी जगण्या जीवनातली गीता!१२ 

तुज काय व्हायचे ठरव मानवा आधी
भवितव्य दिव्य मग तुझ्याच आहे हाती 
श्रीयत्नदेव मज खुणवी यत्नाकरता!१३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
०१.०४.१९९०

Monday, July 28, 2025

माझे सर्वस्व नाम!

माझे सर्वस्व नाम!ध्रु.

नामच साधन
नामच जीवन
नामच आत्माराम!१

नाम घेतसे
मुक्त होतसे
नामच शांतिनिधान!२

नामच ध्यावे
नामच गावे
सामवेद जणु नाम!३

नामच तारु
नाम सद्गुरु
करि मुक्तीचे दान!४

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २१० (२८ जुलै) वर आधारित काव्य.

Tuesday, July 22, 2025

सद्गुरु अंतिम सुख दाखविती!

सद्गुरु अंतिम सुख दाखविती!ध्रु.

गुरुवचनी विश्वास ठेवणे
तसे चालणे, तसे वागणे
सोऽहं सिद्धी लळे पुरविती!१

विषयाचे सुख मोहक, दाहक
साधनेस ते खचितच मारक
विषकुंभा त्या उलथुनि देती!२

समाधान ते देती शाश्वत
कृपादृष्टि करि मार्गी सोबत
अवघड गुंता सहज उकलती!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २०४ (२२ जुलै) वर आधारित काव्य.

अंतिम सुख काय हे गुरूस कळत असते. गुरुवचनावर विश्वास ठेवून त्याचे आज्ञेप्रमाणे वागणे हेच श्रेयस्कर आहे आणि तो जे साधन सांगेल तेच करीत राहावे म्हणजे आपल्याला अंतिम सुखाचा लाभ होईल. संत आज्ञा करतो म्हणजे काय करतो? तर आपले मन जेथे गुंतले असेल तेथून त्यास काढण्याचा तो प्रयत्न करतो. भगवंत भक्ताची संकटे नाहीशी करतो म्हणजे त्याची प्रापंचिक संकटे दूर करतो असे नाही, ती काय सहज दूर करता येतात; पण भक्ताला समाधानात ठेवून संकटे सहन करण्याची शक्ती भगवंत देतो.

Sunday, July 20, 2025

ऐसा संत होणे नाही!


ऐसा संत होणे नाही! ध्रु.

मन निर्मळ निर्मळ, जैसे शुद्ध गंगाजळ 
तुका झालासे विठ्ठल, जणु ब्रह्म हे अविचल 
मन जडु दे विठ्ठलपायी!१

घेत विठ्ठलाचा छंदु, करि देवाशी संवादु 
तुटे संसारसंबंधु देही नांदता गोविंदु
चित्त ब्रह्मी लीन राही ! २

तुका नुरला तुकोबाचा, तुका नुरला या विश्वाचा 
भक्तिभाव तुकोबाचा करि मूक मूक वाचा 
देहि देव राही पाही!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
(जगत्गुरु संत तुकाराम महाराज यांच्या चरित्रावर आधारित काव्यातील एक काव्य)

पंचम, मालकंस, ताल भजनी धुमाळी

जगाच्या कल्याणाकरताच या संतांचा अवतार। वैकुंठाला जाणारी सोपी पायवाट दाखवली संत तुकाराम महाराजांनी! त्यांनी भक्तीचा डांगोराच पिटला, त्यांचा मोठेपणा कृतज्ञतेने गाऊ या!

लुटु या आनंद


मी नर नारी भेद विसरु या साधू संवाद 
शिवशक्तीचा खेळ सनातन लुटु या आनंद!ध्रु.

दोन करांनी वाजे टाळी दोन ओठ गाती 
बघती डोळे दोन तसे ते चरण दोन चालती 
परस्परांना पूरक आपण सादा प्रतिसाद!१ 

मायतात का कधी वेगळे समरस ते असती 
वेल कशी ती सरसर चढते वृक्षाच्या वरती 
घराघरातुन एकच घुमतो प्रणवाचा नाद!२ 

असो पुत्र वा असु दे कन्या ऐक्याची खूण 
भगवंताचे रूप आगळे घ्यावे निरखून 
देहाचा अभिमानच मोठा असतो अपराध!३

भाऊबहिणी खेळ खेळती आनंदे हसती 
आनंदाच्या अनंत मार्गी करताती प्रगती 
सीताराम जय सीताराम तोडत भवबंध!४ 

अभ्यासाचा छंद लागला देहातच मुक्ती 
वाढत जाते नित्य निरंतर देवाची भक्ती 
मी राधा मी कृष्णच गाते मन मग बेबंद!५

प्रवास येथे आहे उलटा बाहेरुन आत 
विकारावरी विवेक करतो कौशल्ये मात
संतकृपेचा साधक सगळे सेवू मकरंद!६ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
८ मे १९९१
उगवती पहाट २.२५

रामापायी ठेवी मन! त्याते लाभे समाधान!

रामापायी ठेवी मन! त्याते लाभे समाधान!ध्रु. 

घेई नाम ज्याची वाचा 
तोचि जाहला रामाचा 
देह‌भोग भोगे सुखें, कृपा करी दयाघन!१ 

सुख ज्याचे त्याच्यापाशी 
गुरु दाखवी शिष्यासी 
अंतरांत नांदे देव रमापति नारायण!२ 

नामसाधनी रंगला 
नव्हे राम दूर त्याला 
नामी राहे समाधान! गुरुकृपेची ही खूण!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक २०२ (२० जुलै) वर आधारित काव्य 

नामातच राहे समाधान! ही सद्‌गुरुची आहे खूण!

Thursday, July 17, 2025

नाम हेच साधन, साध्य ही नाम!

नाम हेच साधन, साध्य ही नाम!ध्रु.

नरदेह प्राप्ती लाभ थोर झाला
राम ओळखावा ध्यास हा जिवाला
कृपावंत सद्गुरु देती वाट दाखवून!१

विषयकर्दमी अज्ञ जीव लोळे
अनुताप अंती तयालागि पोळे
सद्गुरु स्नेहल लाविती चंदन!२

पतिव्रतेसाठी पती हाच देव
साधकास जैसा गुरु हाच देव
आज्ञेचे पालन श्रेष्ठ हे पूजन!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १९९ (१७ जुलै) वर आधारित काव्य

आपण येथे कशाकरिता आलो हेच विसरलो आहोत. खरे म्हणजे आपण काही एका निश्चित कार्याकरिता जन्मलो आहोत, ते म्हणजे मनुष्य देहात परमात्म्याची ओळख करून घेणे हे होय. विषयच  जर खोटे तर त्यापासून सुख तरी कसे मिळणार? विषयापासून आपण विरक्त व्हावे तेव्हाच भक्ति करता येते. गुरु हा सर्वज्ञ आहे व तोच प्रत्यक्ष परमात्मा आहे. गुरु तरी नाम हेच सत्य सांगतो आणि नामस्मरणास आणखी दुसऱ्या काही साधनांची गरज लागत नसते हे पटवून देतो. नाम हे साधन व तेच साध्य होय. जितक्या अपेक्षेने आपण प्रपंचात सुख मिळवण्यासाठी धडपड करतो तितकी सर्व जर भगवंताकडे लावली तर आपल्याला सुख खात्रीने मिळेल यात शंका नाही.

Monday, July 14, 2025

विठ्ठला, विठ्ठला, लाविलासी तू लळा!


विठ्ठला, विठ्ठला, लाविलासी तू लळा!ध्रु. 

ध्यान तूझे सुंदर 
चित्त झाले आतुर 
भक्तिचा तू दिवा, अंतरंगी लाविला!१

तू कृपेची माउली
तूच तप्ता साउली 
प्रेमळा, कोमला, कामधेनू वत्सला!२

भक्तिची दे आवडी 
धाव घेई तातडी
भेटशी जर ना त्वरे बोल तुजला लावला!३ 

अमृताहुनि गोड तू 
चंद्रम्याहुनि शीत तू
सांग रे माझ्याविना असशि का तू वेगळा?४

कोण माझे तुजविणा 
हे दयाळा सांग ना
हासलो, रागेजलो म्हण तरी मज आपुला!५

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
(संत तुकाराम यांच्या चरित्रावर आधारित काव्यामधील एक कविता)
गोरख कल्याण, दादरा

Sunday, July 13, 2025

केवढे ऋण हे संतांचे!

ऋण शिरि संतांचे! केवढे ऋण हे संतांचे!ध्रु.

जे अनुभविले ते आचरिले
संतपदासी म्हणुनि पोचले
दुःख मिरविते सुख वेषातुन बोल प्रत्ययाचे!१

सुखाकडे मग पाठ फिरविली
रामभेटिची ओढ लागली
अनुभव घेउनी थोर पवाडे म्हटले नामाचे!२

नामच राम रामच नाम
जागृत ठेवा आत्माराम
सिद्ध करोनी हाती दिधले नाम ईश्वराचे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १९५ (१३ जुलै) वर आधारित काव्य.

पुष्कळ गोष्टी वाईट आहेत हे आपल्या अनुभवाला येते परंतु त्या करण्याचे आपण टाळतो का? हाच तर आपल्यातला दोष आहे, थोर पुरुषांचे मात्र तसे नसते त्यांना जे अनुभवाने आले ते त्यांनी आचरणात आणून दाखविले. जगातील सुख हे खरे सुख नव्हे दुःखाने सुखाचा घेतलेला केवळ वेष आहे तो. परमेश्वर प्राप्तीतच खरे सुख आहे आणि त्या प्राप्तीचा अगदी सोपा मार्ग म्हणजे ईश्वराचे नाम. नामाकरिता आपण नाम घेतो का? का मनात काही इच्छा, वासना ठेवून घेतो? कोणतीही वृत्ति मनात उठून न देता जर नामस्मरण केले तर देव काही लांब नाही. देव आणि नाम ही दोन्ही भिन्न नाहीतच. नाम म्हणजेच देव आणि देव म्हणजेच नाम. जोपर्यंत अखंड नामस्मरणाची दोरी आपल्या हातात आहे तोपर्यंत परमेश्वर आपल्या हातात आहे. परमेश्वरच आपल्या जीवनाचा आधार, त्याशिवाय आपण जगूच शकत नाही अशी वृत्ति बाणल्यावर होणारे नामस्मरण तेच खरे नामस्मरण.

Tuesday, July 8, 2025

संते सिद्ध करुनी दिले, नाम भगवंताचे!

संते सिद्ध करुनी दिले, नाम भगवंताचे!ध्रु.

नाम घ्यावे उठाउठी
थोर लाभ नामापोटी
ज्ञान होण्या देत दृष्टी - नाम भगवंताचे!१

नाम घ्यावे येताजाता
नुरे कसलीच चिंता
करी वेदनांसी वेद - नाम भगवंताचे!२

नाम घ्यावे श्वासोच्छ्वासी
नाम घ्यावे आनंदासी
कलीयुगी चिंतामणी - नाम भगवंताचे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १९० (८ जुलै) वर आधारित काव्य.

खरा सत्पुरुष तोच की जो भगवंताच्या नावाने देहधारी जीवांना आणि वासनेमध्ये गुरफटून गेलेल्या पिशाच्चांना चांगल्या अवस्थेला घेऊन जातो. मनुष्याने चिकित्सा करावी पण चिकित्सेचा हेतु शुद्ध असावा. सत्य काय आहे हे शोधण्यासाठी जर चिकित्सा केली तर त्याचे मार्ग निराळे असतात. दुसऱ्याला ताप देणे ही चिकित्सा नव्हे.

Thursday, July 3, 2025

पोवाडा श्रीगुरुदेवांचा


गुरुदेव रानडे आले निंबाळ घराला केले
चल पोवाडा गा म्हटले। गुरुचरित असे उलगडले!ध्रु.

कट्टाने घेता नाम। या जिवा मिळे आराम 
सदगुरु घेववी नाम। भूमिका राहु दे ठाम
काळजी नको, भवभीति नको, जग आत्मानंदे भरले!१

आनंद आत बाहेर, सदगुरुकृपाही थोर
ओसरे सर्व काहूर, भक्तीचा आला पूर
वैराग्य भले, सवयच बनले, या मनास उन्मन केले!२

ना नेम न निष्ठा काही, तरी भाव गुरुपदी राही 
नित घेरी मजला येई, मस्तकही हलके होई
अभ्यास घेत गुरु हात धरत, चालवी नेम जग बोले!३

ना घेती जेथे नाम, तेथे न जरा आराम 
ते स्मशान कसले धाम, माणसे जिथे बेफाम 
घे रामनाम अवतरे राम, मन भाऊ त्याला बोले!४

भक्ती जर उदया आली, तो दसरा तीच दिवाळी 
जी ज्योत घराला उजळी, ती गुरुकृपा शुभ काळी 
ते बळ येते तुज हित सुचते, विश्वासे मम मन बोले!५

ज्ञानेश्वर मजशी बोले, तो नामदेवही बोले
पैठणात नाथे नेले, सज्जनगड मानस झाले 
ना अंत सुखा ऐकता तुका, हे संत आपले झाले!६ 

ध्यानाचा जडला छंद, नामाचा श्रवणी नाद
मग भोजन हेच प्रसाद, तो साद तसा प्रतिसाद 
जो जसा बघे, त्या तसा दिसे, तो तृप्त शेष जणु डोले!७

आजार तनाचा ज्यास, त्या सहण्याचा अभ्यास 
सोहं हे औषध खास, मी देह नव्हे रुजण्यास
उड उंच जरा, बघ वसुंधरा, मनमयूरनर्तन चाले!८ 

बोलणे न तत्त्वज्ञान, वागणेच तत्त्वज्ञान 
पुरुषास चिंतणे ध्यान, प्रकृती उपाधी जाण
सारून देह निपटून मोह, निजशिष्या मुक्तच केले!९

प्रार्थना करावी देवा। करवुनि घे काही सेवा 
स्वर्ग ही करी मग हेवा। नाम हा अमोलिक ठेवा 
नामास योग आनंद भोग, आईने लाडच केले!१०

अनुभव हा ज्याचा त्याला, जो साधन करतो त्याला 
येतसे न सांगायाला, तो शब्दहि मूकच झाला
थबकला काळ, तो जपत माळ संजीवन त्यातहि भरले!११

कालचे काल राहू दे व्हायचे काय होऊ दे
मज चालू क्षण साधू नामात दंग होऊ दे 
हा पुनर्जन्म सद्‌‌भाग्य परम शिष्याच्या वाट्या आले!१२

जन्म ना मरण संताला तो कालातीतच झाला
सच्छिष्य सद्‌‌गुरु झाला, वेगळा कुणी ना उरला
ती गुरुकृपा करविते जपा, मग आनंदाश्रू झरले!१३

देशाची सेवा हीच, ती समाजसेवा हीच
ना विकार करती जाच, बेभान होउनी नाच
पाहिले न जे, ऐकिले न जे, रामाचे भाग्य उजळले!१४

पोवाडा ऐसा गाता मन हादरताहे आता
मी निमित्त केवळ होता शब्दांचे वाहन बनता 
हरि गिरिधारी शिरि छत्र धरी मज निवांत निर्भय केले!१५

आनंद स्वरूपी आहे तू आत वळूनी पाहे
सुखदुःखे सोसत राहे सामर्थ्य गुरु देताहे
ना नडे कुठे रानडे वदे श्रीराम पदांवर लोळे!१६

निंबाळ घराला केले! 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
३/४.०९.१९९८

Saturday, June 28, 2025

इच्छा रामाची, वाटु दे इच्छा मज माझी

इच्छा रामाची, वाटु दे इच्छा मज माझी!ध्रु.
 
अभिमानाचे उतरो ओझे 
अता सरू दे मी पण माझे 
कधी पाळतो, वाटो मजला आज्ञा रामाची!१ 

नीतिबंधने मला रुचावी 
अंतरि भगवद्भक्ति रुजावी 
फुलुनी यावी, फुले सुगंधी दारी मोगऱ्याची!२ 

मने माझिया कणखर व्हावे 
घाव टाकिचे हसत साहावे
पाषाणातुनि मूर्ती उमटो मेघश्यामाची!३ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १८० (२८ जून) वर आधारित काव्य.

अभिमानाचे गाठोडे बाहेर ठेवून मगच रामाकडे जावे. मी कोण याची जाणीव जोपर्यंत राहते तोपर्यंत दुजेपण आलेच. अभिमान वाढवण्याकरता देवाकडे नाही जाऊ, दुसऱ्याचे वाईट व्हावे असे आपल्याला वाटले की आपला अभिमान वाढीला लागला आहे असे जाणावे. आपल्याला प्रिय तेवढीच आज्ञा आपण पाळतो हे बरे नव्हे. आपली व भगवंताची इच्छा एकच होणे हे परमार्थाचे सूत्र आहे. अगदी निस्वार्थ बुद्धीने केलेले कर्तव्य कधी वाया जात नाही. आपली मुलेबाळे ही देवाने आपल्याजवळ दिली आहेत, त्यांचे रक्षण करावे ते कर्तव्य होईल. पण त्यांच्या ठिकाणी आपलेपणा ठेवून सुखदुःख भोगणे मात्र पाप आहे. आपण भजनपूजन करू लागल्यावर त्याचा परिणाम आपल्यावर दिसला पाहिजे. जो शहाणा असेल त्यांनी समजून व जो अडाणी असेल त्याने श्रद्धेने बंधने पाळावीत. आपल्या स्वतःच्या मताबद्दल स्वतःस पूर्ण खात्री असावी, मनाने आपण खंबीर झाले पाहिजे.  सत्कर्माला विघ्ने फार येतात, त्यांना न जुमानता आपण सत्कर्म करावी. आचार व विचार ही दोन्ही जुळली म्हणजे उच्चारही तसाच येतो.

Friday, June 27, 2025

तरी समाधान पावशील..

जरी रामनाम प्रेमाने घेशील -
तरी समाधान पावशील!ध्रु.

लौकिकाची नको आस
नको मायामोह फास
नामजपे पैलतीर, सहज गाठशील!१

भले बुरे जाणुनि घेई
संतचरणि ठेवी डोई
नामदीप घेउनि हाती थेट पोचशील!२

नाम देत संतसंग
नामि रंगला श्रीरंग
आचरणी तत्त्व येता उजळणार शील!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १७९ (२७ जून) वर आधारित काव्य.

लौकिकासाठी केलेले कर्म कधीही समाधान देऊ शकत नाही. प्रपंचात सुख लाभावे म्हणून देवाचे करतो आणि लौकिकासाठी नीतिधर्माने वागतो. मग त्यातून शाश्वतचे सुख कसे लाभेल? चांगले काय, वाईट काय हे कळायला लागल्यापासून जो त्याप्रमाणे वागेल, त्याला खात्रीने परमार्थ साधेल. परमार्थ तीन पैकी कोणत्याही एका गोष्टीने साधू शकेल. एक म्हणजे देहाने साधूची संगत, दुसरी म्हणजे संतांच्या वाङमयाची संगत व त्याप्रमाणे पुढे आचरण व तिसरी म्हणजे भगवंताचे नाम घेतल्याने त्याची संगत आपल्याला अखंड लाभू शकेल. संतांनी सांगितले ते न संशय घेता विश्वासाने करणे ही पहिली पायरी व ते पुढे निश्चयाने, श्रद्धेने व प्रेमाने चालू ठेवणे ही शेवटची पायरी; हाच शाश्वत समाधानाचा मार्ग आहे.

देवाचा आठव पाडी देहाचा विसर!

देवाचा आठव पाडी देहाचा विसर!ध्रु.

ऐसा उपकार, करी रघुवीर
बुद्धि करी स्थिर, ध्यान हो गंभीर
नियम जगी शाश्वताचा प्रेमाची पाखर!१

करू अन्नदान,  स्मरू रामनाम
स्मरू रामनाम, ध्याऊ तेच ध्यान
अंतरात येऊनि राहे सखा रघुवीर!२

अंतरात राम, जपा रामनाम 
नाम हाचि साम, गायनी आराम 
संत वाढवीती साधकाचा धीर!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १७८ (२६ जून) वर आधारित काव्य.

परमार्थात नियम थोडा करावा, पण तो शाश्वताचा असावा.

Wednesday, June 25, 2025

नामस्मरणि रमावे!

परमार्थाच्या रस्त्यावरती हळूहळू चालावे! 
नामस्मरणि रमावे!ध्रु.

सद्‌ग्रंथाचे व्हावे वाचन 
वाचनांतुनी स्फुरो आचरण
तत्त्वाचरण घडावे!१

करु लागावे साधन आधी 
सरतिल आपोआप उपाधी 
सद्‌गुरुचरण धरावे!२ 

अन्न मुखांतुनि उदरी जाते
आचरणातुनि तत्त्व बाणते
भगवंताचे व्हावे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १७७ (२५ जून वर आधारित काव्य)

केवळ काहीतरी वाचायचे म्हणून वाचन करू नये. अर्थ कळल्याशिवाय, पोथी वाचल्यासारखे नाही होणार. तसेच त्याचा अर्थ कळला, तितके तरी कृतीत आणण्याचा प्रयत्न करावा. मी जे करीत नाही ते प्रथम करायला सुरुवात करावी. साधन करू लागावे, सद्गुरूंची आज्ञा पाळावी म्हणजे सर्व काही होते. खरोखर परमार्थाचीच वाट अगदी सरळ आहे. प्रपंचाचा रस्ता मात्र डोंगराळ असून काटे कुटे यांनी भरलेला आहे. पोटात अन्न घालण्यासाठी जसे तोंड, त्याप्रमाणे परमार्थाला सदाचरण आवश्यक आहे. सदाचरण हा परमार्थाचा पाया आहे. आपण स्वतःच्या मुलाला जसे प्रेमाने घेतो, तसा परमार्थ करावा आणि आपण दुसऱ्याच्या मुलाला जसे घेतो तसा प्रपंच करावा. भगवंताच्या स्मरणात प्रपंच सुखाचा करणे हाच खरा परमार्थ.

Saturday, June 21, 2025

आपली श्रीगीतामाउली

कसे जगावे याची आहे सुंदर नियमावली 
आपली श्रीगीतामाउली ! ध्रु.

सुधारणा हो आपल्यापासुन
आपआपणा नियमित निरखुन
उद्धारा धावली!१

देहांतर मरणाला म्हणते 
आत्म्याचे अमरत्व सांगते 
सांत्वनास सजली!२

केविलवाणे कधी न व्हावे 
देहदुःख ते सुख समजावे 
वक्तृत्वे विनटली!३

मनावरी ठेवता नियंत्रण 
रोगांचे झडकरी विसर्जन
सूत्रबद्ध दिसली!४

निर्धाराने सगळे जमते 
नीती मुरता वृत्ति पालटे
विचार दीपावली!५
 
रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
(प्रसिद्धी - गीता दर्शन एप्रिल २००५)

आधार : दुःखमुक्त जीवनासाठी गीता
रा.रा. जांभेकर

Wednesday, June 18, 2025

पाहिजे परमार्थी गुप्तता!

पाहिजे परमार्थी गुप्तता!ध्रु

जे जे हातुनि घडते साधन
सद्गुरु घेती सगळे करवुन
जाणिव तारत स्वतः!१

भगवंताचे स्मरण प्रतिक्षण
करणे अपुली ओळख होऊन -
छंद हाच चित्ता!२

अन्याच्या नादी न लागणे
धैर्याने पाऊल टाकणे
जमण्या तद्रूपता!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १७० (१८ जून) वर आधारित काव्य.

वासनेच्या तावडीतून सुटणे फार कठीण आहे, वासनेला जिंकणे हे म्हणजे आपण मरून जाण्याइतके कठीण आहे. भगवंताजवळ "वास" ठेवला तरच वासना नष्ट होते. प्रपंचातील वासना बाहेर काढणे याचेच नाव परमार्थ. प्रपंचात प्रसिद्धीची जरुरी वाटते. त्याच्या उलट परमार्थात गुप्ततेची जरुरी लागते. परमार्थात गुप्ततेची गरज आहे. आपले साधन कोणाच्याही नजरेस न येईल अशी खबरदारी घ्यावी, कारण परमार्थाला दृष्ट फार लवकर लागते. आपल्या हातून जे साधन होत आहे ते सद्गुरु किंवा परमात्मा यांच्या कृपेने माझ्याकडून करवून घेतले जात आहे ही जाणीव ठेवावी. परमार्थात भगवंताचे स्मरण ठेवण्याचे काम आपल्या स्वतःलाच करायला पाहिजे, उगीच कोणाच्या नादी लागू नये. कोणाला फसू नका, कारण स्वतः फसणे हे जगाला फसविण्याइतकेच पाप आहे. ज्याचा प्रपंचात पाठीराखा परमात्मा आहे त्याचा तो प्रपंचच परमार्थ होतो.

Saturday, June 14, 2025

काळजीमुक्त जीवनाचे मंत्र

इछाशक्ती बळकट बनवी, 
फोल काळजी करू नको 
दे भिरकावुन काळजी चिंता, 
आज हातचा गमवु नको 

प्रभातसमयी करी प्रार्थना, 
शुभचिंतन तू सोडू नको 
जखम जाहली, हसत सोसली, 
काम हातचे टाकू नको 

ओत मनाचे कागदावरी 
भलेबुरे ते कसे असो
चिंता गेल्या पूर्ण लयाला 
दयाघना विसरणे नको

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
२६.११.२००४

(दै. सकाळ २५.११.२००४ गुरुवार मधील, दादा जे. पी. वासवानी यांच्या खालील सदरावर आधारित काव्य)

काळजीमुक्त जीवनाचे दहा मंत्र

१. काळजी करण्यातील फोलपणा लक्षात घ्या.
२. चिंता न करण्याइतकी इच्छाशक्ती तयार करा.
३. काळजी, चिंता दूर फेका.
४. एका दिवशी एकच दिवस जगा. 
५. दिवसाची सुरुवात प्रार्थनेने करा.
६. जीवनाची चांगली बाजू पहा.
७. प्रतिकूल परिस्थितीतही हसत रहा.
८. स्वतःला कामात गुंतवून ठेवा.
९. वाटणारी काळजी, चिंता एका कागदावर लिहून ती एका पेटीत टाका. आठवड्यातून ठराविक दिवशी ती पेटी उघडा. त्यातील बहुसंख्य चिंता तुम्ही काहीही न करता दूर झाल्याचे लक्षात येईल.
१०. देवाच्या चांगुलपणावर विश्वास ठेवा.

"कृष्ण, कृष्ण" बोलो!

"कृष्ण, कृष्ण" बोलो! ध्रु.

मनमंदिर में बैठे कबसे 
दर्शन को हैं अति अति तरसे 
तुम गीता गालो।१ 

क्या करना है? कैसे करना?
न रहे कुछभी क्षुद्र वासना 
वासुदेव चुन लो।२ 

आसन सुस्थिर हो जाएगा 
वदन सुमन सा खिल पाएगा
अनुभूति ले लो।३

पार्थ बनोगे सार्थ सुनोगे
कार्य करोगे, फल छोड़ोगे 
कृष्ण स्वयं बन लो।४

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
१ अगस्त २००४ रविवार

Wednesday, June 4, 2025

भाग्यवंत तो..

भाग्यवंत तो राहि जयासी
भगवंताचे अनुसंधान!ध्रु.

देहबुद्धिचे मूळ वासना
द्वंद्व निर्मिते मनी वासना
ती निपटाया नाम जणू की रघुनाथाचा आहे बाण!१

प्रपंच जरि नेकीने केला
अभिमानाने बंधन ठरला
बंधन सुटण्या, शस्त्र एकले, भक्ती म्हणती तया सुजाण!२

जन्मा कारण अंति जी मती
राम असावा वचनी चित्ती
भगवद् भक्ती तनी मुरण्याते सोऽहं सोऽहं पूरक ज्ञान!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १५६ (४ जून) वर आधारित काव्य.

आपण प्रपंच तडीचा आणि परमार्थ सवडीचा मानतो.  प्रपंचात आम्ही काही पाप करीत नाही, मग परमार्थ तरी दुसरा कोणता राहिला? असे काही जण विचारतात.  प्रपंच सचोटीचा जरी असला तरी त्यात अभिमान असेल तर नाही तो परमार्थ होणार. जो विषयांना चिकटून राहतो त्याला त्यांचे सुखदुःख सोसणेच भाग असते. राम कर्ता म्हटल्याशिवाय, किंवा अभिमान सोडल्याशिवाय परमार्थ नाही साधणार. मी देही म्हणू लागलो यात अभिमान आला. देहबुद्धीला कारण म्हणजे वासना. वासना हे सर्वांचे मूळ आहे. जो त्या वासनेला मारतो तोच परमार्थाला लायक होतो. भगवंताचे सतत अनुसंधान हाच वृत्ति स्थिर होण्याचा एकमेव उपाय आहे.

Saturday, May 31, 2025

तुला शरण आलो रामा तुझाच मी झालो!

तुला शरण आलो रामा
तुझाच मी झालो!ध्रु.

देह विसराया, 
निर्गुणात जाया
सहवास लाभण्यास 
नाम घेत आलो!१

धरूनिया करी, 
देहातीत करी
विसर पाड वासनांचा 
काकुळती आलो!२

नामरुची दे दे
संतसंग दे दे
तुझा लाभ हाच ध्यास
नामी गुंतलेलो!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १५२ (३१ मे) वर आधारित काव्य.

मी जे जे करतो ते ते भगवंताकरता करतो असे जो म्हणतो तो खरा व उत्तम भक्त होय. भगवंतप्राप्ती शिवाय दुसरे काहीही नको असे वाटणे हे भक्ताचे लक्षण आहे. जो काळ भगवत्स्मरणात जातो तोच काळ सुखात जातो. गुरुआज्ञा प्रमाणाचे बीज निर्गुणातच आहे हे लक्षात ठेवावे. देहातीत व्हायला गुरुआज्ञेप्रमाणे वागणे यापरते दुसरे काय आहे? भगवंत माझा असे म्हणावे, म्हणजे देहाचा विसर पडतो. कर्तेपण तुम्ही आपल्याकडे घेतलेत तर सुखदुःख भोगावे लागेल. स्वतःला विसरणे म्हणजे निर्गुणात जाणे. कृती करणाऱ्याचाच वेदांत खरा असतो. भगवंताला शरण जावे व त्याचे होऊन राहावे यातच सर्व धर्मांचे व शास्त्रांचे सार आहे.

Friday, May 30, 2025

सर्व विसरोनी राम आठवावा!

सर्व विसरोनी राम आठवावा!ध्रु.

अकर्तेपणाने आचरिणे कर्म
तेणे खचित होत आपुलासा राम
भागल्या जिवासी नाम हा विसावा!१

प्रपंचाचा ध्यास कशास जिवास?
आस नव्हे आहे कंठालागि फास
प्रारब्धावरी देह हा टाकावा!२

मनापासुनी हो आठवीता राम
रुचतसे देवा साधन निष्काम
घडोघडी हाचि विवेक करावा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १५१ (३० मे) वर आधारित काव्य.

Thursday, May 29, 2025

छंद जडला मज नामाचा!

राम माझा, मी रामाचा
छंद जडला मज नामाचा!ध्रु.

स्मरण हेच पुण्य, विसर हेच पाप
विस्मरणे पोळतील खचित त्रिविध ताप
राम हा स्वामी मनाचा!१

संकटे आली तरीही तीहि रूपे राघवाची
यानिमित्ते पर्वणी ये रामनामाच्या जपाची
ध्यास लागो राघवाचा!२

कर्म करिता गुंतवीते, तत्फलाची हीन आशा
प्रभु दुरावे, मन झुरावे हे निमंत्रण सर्वनाशा
तनमने मी राघवाचा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १५० (२९ मे) वर आधारित काव्य.

भगवंताला प्रेमाशिवाय दुसऱ्या कशाचीच गरज नसते. तळमळ लागली म्हणजे मार्ग दिसतो मी निर्दोष होईन तेव्हाच लोक मला तसे दिसतील. आपल्या सर्व अवगुणांना कारण म्हणजे "मी रामाला विसरलो" हेच आहे. परमात्म्याचा विसर पडतो हेच खरे पाप. कोणतेही कर्म करताना फळाची आशा धरली तर ते घातक होते. ज्याने भगवंत जवळ आणला जातो तेच चांगले कृत्य. कोणत्याही स्थितीत वृत्ती कायम राखणे, हेच योगाचे सार आहे. प्रत्येक कृतीत मी भगवंताचा आहे ही जाणीव ठेवावी. संकटेही आपल्या कर्माचेच फळ असतात. संकटांमध्ये भगवंताच्या अस्तित्वाची जाणीव राहिली, तर ती आपल्याला समाधान देते. असमाधान हा रोग सर्वांचा एकच आहे व भगवंताचे स्मरण हे औषधही सर्वांना एकच आहे; आणि समाधान हा गुणही सर्वांचा तोच आहे.

Saturday, May 24, 2025

भगवंताचे नाम घ्यावे, श्रीरामाचे नाम!

भगवंताचे नाम घ्यावे, श्रीरामाचे नाम!ध्रु.

जिव्हा दिधली जी देवाने
ती लागावी रामकारणे
प्रभुनामांतरि सुधामाधुरी -
नाम सदा सुखाधाम!१

देहावरती प्रेम केवढे
का नामा मग आढेवेढे?
नामाकरिता नाम जपावे -
राहुनिया निष्काम!२

समाधान नामांतरि आहे
राम नाम होउनिया राहे
विकल्प सगळे जातिल विलया -
हसता अंतरि राम!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १४५ (२४ मे) वर आधारित काव्य.

आपल्याला जिव्हा दिली आहे ती जर नामस्मरण करण्याव्यतिरिक्त वापरली तर ते चांगले होईल काय? आपल्याला जिव्हा दिली आहे तिचा उपयोग नामस्मरण करण्याकरिता करा. जसे तुम्ही देहावर प्रेम करता तसे तरी नामावर ठेवा. अश्रद्धा उत्पन्न झाल्यास आपले पापच आड येते असे समजा व त्यावेळेस नामस्मरण करीत जा. नाम व्यवहाराकरिता उपयोगात आणू नका. नामस्मरण नामा करताच करीत जा, म्हणजेच खरा आनंद तुम्हास मिळेल. खरे समाधान तुम्हाला नामातच मिळेल. भगवंताचे नाम हे स्वयंभू व स्वाभाविक आहे. विकल्पांच्या उच्चाटनाची गुरुकिल्ली म्हणजे भगवंताचे नाम होय.

Monday, May 19, 2025

तुझे प्रेम लाभू दे, तुझे वेड लागू दे!

तुझे प्रेम लाभू दे
तुझे वेड लागू दे!ध्रु.

मुखी नाम अंतरि राम
हृदय बनो भगवद् धाम
भजन रंगु दे!१

प्रार्थितसे भक्ती रामा
पुरवि पुरवि इतुक्या कामा
नाच नाचु दे!२

राम माउली गे माझे
लडिवाळ तान्हे तुझे
तृप्त होऊ दे!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १४० (१९ मे) वर आधारित काव्य.

घरामध्ये काय किंवा बाहेर काय प्रेमाचा धाक असावा, भीतीचा धाक असू नये. जसे आई व मुलांचे प्रेम असते, तसे भगवंताचे प्रेम लावावे व त्याप्रमाणे आपण वर्तन ठेवावे. असा नियम आहे की, ज्याला आतबाहेर भगवंताचे प्रेम आले, तो भजनामध्ये नाचत असता त्याचा स्पर्श दुसऱ्याला झाला की तोही भगवंताच्या प्रेमाने नाचू लागतो. भगवंताचे प्रेम हे एक मोठे वेड आहे, ते ज्याला लाभेल तो भाग्याचा खरा. एक भगवंताचे प्रेम लागले, की वाणीमध्ये सर्व चांगले गुण येतात. भगवंताचे प्रेम यायला आपण प्रपंचाची आसक्ती कमी करावी. आपण भगवंताचे प्रेम वाढवण्याची कृती करावी, त्याकरिता आपलेपणा, अनुसंधान व सत्संग हेच तीन उपाय आहेत. भगवंताचे प्रेम हे कोणत्याही साधनाचा प्राण आहे. ते प्रेम मागण्यासाठी रोज भगवंताची प्रार्थना करावी. भगवंताच्या नामाला नीति हे पथ्य आहे. भगवंत हा कष्टसाध्य नसून सुलभसाध्य आहे. जो अडाण्यातील अडाणी आहे, त्याला सुद्धा मिळणारा असा भगवंत आहे. मूल जसे आईच्या अंगावर नाचते त्याप्रमाणे आपण भगवंतापाशी मूल होऊन त्याचे प्रेम लुटावे.

Sunday, May 18, 2025

ध्यानि घ्यावे हे नराने वृत्ति कोठे गुंतते!

ध्यानि घ्यावे हे नराने
वृत्ति कोठे गुंतते!ध्रु.

ती स्थिरावो
शांत होवो
हाचि वर मन मागते!१

वृत्ति बदले
जगहि बदले
अंधता ही बाधते!२

राम स्मरणे
शरण जाणे
गूढ सगळे उकलते!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १३९ (१८ मे) वर आधारित काव्य.

माझा देह परमार्थाच्या आड येतो हे म्हणणे काही खरे नाही. मी सुखी कशाने होईन? हे आपण आपल्या कल्पनेनेच ठरवले, पण या जगात पूर्ण सुख व पूर्ण दुःख असं काही आहे का? जे खरं असेल किंवा खोटं असेल याची आपल्याला खात्री नाही, त्याबाबतीत आपण रिकाम्याच कल्पना करत बसतो. दुसरा मनुष्य ज्यावेळी आपल्याला त्रास देतो, त्यावेळी त्यामध्ये पन्नास टक्के आपली कल्पना असते, आता उरले पन्नास टक्के, त्याबद्दल त्याने दिलेला त्रास मी करून घेणार नाही ही वृत्ती असावी, म्हणजे संपले. आपली वृत्ति सारखी बदलत आहे आणि जगही सारखे बदलत आहे त्यामुळे अमुक परिस्थितीमुळे सुख किंवा अमुक परिस्थितीमुळे दुःख होते हे वाटणे खरे नव्हे, कारण सुखदुःख अस्थिर असते. भजन, पोथीवाचन वगैरे गोष्टी जर वृत्ती सुधारण्यासाठी न केल्या, तर ती नुसती करमणूक होते, त्यापासून खरा फायदा होत नाही. गाडी रोज काशीला जाते पण तिला काही काशीयात्रा घडत नाही, यात्रा घडते ती आत बसलेल्या लोकांना, त्याचप्रमाणे देहाने नुसता पूजापाठ वगैरे करून परमार्थ घडत नाही, आपली वृत्ति भगवंताच्या ठिकाणी चिकटली पाहिजे. वृत्ति स्थिर होणे, शांत होणे याचे नाव समाधान आणि भगवंताकडेच वृत्ति सारखी राहणे याचे नाव समाधि होय. भगवंतापासून वेगळे न राहणे, त्याचे विस्मरण न होऊ देणे, त्याच्या स्मरणात राहणे, त्याच्या नामात राहणे यातच खरे समाधान शांति व सुख आहे.

Monday, May 12, 2025

दिसे कसा भगवान? आड जर येताहे अभिमान!

दिसे कसा भगवान?
आड जर येताहे अभिमान!ध्रु.

अभिमानाची वाढे हरळी
गढूळले मन, वृत्ती मळली
देहोऽहं ही भ्रांती करिते जिवालागी बेभान!१

प्रभुनामाची कास धरावी
भगवद्भजनी गोडी यावी
सोऽहं सोऽहं अनुभव येण्या गावे प्रभुगुणगान!२

कोणाविषयी द्वेष नसावा
सर्वांभूती राम दिसावा -
भगवंताचा विसर न व्हावा तारक भाव महान!३

रचयिता  : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १३३ (१२ मे) वर आधारित काव्य

वाचेने कोणाचे मन दुखवू नये, व देहाने परपीडा करू नये. दुसऱ्याचे दोष सांगणे हे हीनपणाचे लक्षण आहे. नेहमी सत्य व गोड बोलावे आणि खाण्याच्या बाबतीत जीभ आपल्या ताब्यात ठेवावी. अभिमानाचे विष जेथे येते तेथे नामाची आठवण ठेवावी. मी रामाचा आहे असा अभिमान धरावा. नामाची कास धरावी. कोणाविषयीही वाईट विचार मनात आणू नये, त्यापासून आपलेच मन गढूळ होते. तुमचा विसर मला पडू देऊ नका, असे परमेश्वराला अनन्यतेने म्हणावे. तो तुमच्या सहाय्यास आल्यावाचून राहणार नाही.

Sunday, May 11, 2025

थोडे वाचावे परी ते कृतीत आणावे!

थोडे वाचावे परी ते कृतीत आणावे!ध्रु.

नको वदाया केवळ उक्ती 
कृती घडविते जगती प्रगती 
वेदांताचे मर्म आचरणि सहजपणे यावे!१

स्वतःस शिकवा जग सुधारले 
दुर्गुण विसरा जग सुखावले
कृतीविना जे बोल बुडबुडे जलात समजावे!२

कर्म घडू दे नको फलाशा 
सेवा करता सुटु दे आशा
कर्मफुलांनी पूजन करूनी धन्य धन्य व्हावे! 

रचयिता: श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १३२ (११ मे) वर आधारित काव्य.

थोडेच वाचून समजून घ्यावे व ते कृतीत आणावे, नाही तर जन्मभर ज्ञान संपादनात वेळ जातो आणि कृती न झाल्याकारणाने पदरात काहीच पडत नाही. म्हणून नुसते वाचितच बसू नये. थोडेच वाचावे पण कृतीत आणण्याचा प्रयत्न करावा. नुसत्या वाचनाने किंवा विषय समजावून घेण्याने प्रगती होत नसून ते कृतीत आणण्याने प्रगती होते. आपले आकुंचित मन विशाल करणे, आपण स्वार्थी आहोत ते निस्वार्थी बनणे हेच खऱ्या वेदांताचे मर्म आहे.  जग सुधारायच्या नादी लागू नका; स्वतःला सुधारा की त्यामानाने जग सुधारेलच. वस्तु ही सुखाचे साधन असून आपण भ्रमाने तिलाच सुख-रूप मानतो. कर्मास सुरुवात करताना, फळ मिळते किंवा नाही म्हणून काळजी आणि दुःख होते; कर्म करीत असताना फळाकडे चित्त लागल्याने कर्माचे कष्ट होतात म्हणून दुःख होते. कर्म करीत असतानाच मनाला समाधान प्राप्त होते. म्हणून परमार्थामध्ये रोकडा व्यवहार आहे उधारीचा नाही असे सर्व संतांचे सांगणे आहे.

Saturday, May 10, 2025

देह रामाचा, मन रामाचे आठी प्रहरी वद वद वाचे!

देह रामाचा, मन रामाचे
आठी प्रहरी वद वद वाचे!ध्रु.

भगवंताची उपासना
दूर करिते यातना
येता जाता उठता बसता -
नाम घ्यावे राघवाचे!१

शीण आला जरि तना
जोर करिती वासना
वादळा शमवावयासी -
ध्यान करणे राघवाचे!२

होणारे ते चुकत नाही
तदिच्छेने घडत राही
भक्ति याविण वेगळी ना -
चरण स्मरणे राघवाचे!३

राम देता राम घेता
राम आहे भोवता 
त्याविना जगती न कोणी -
होउनी निःशंक नाचे!४

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १३१ (१० मे) वर आधारित काव्य.

Thursday, May 8, 2025

जे जे घडते ते समजावे, इच्छा भगवंताची!

जे जे घडते ते समजावे, इच्छा भगवंताची!ध्रु.

रामाचे नित स्मरण असावे
देहांतरि मन नच गुंतावे
विषयांचे भय सरेल घडता कृपा रामचंद्राची!१

जिथे जिथे वावरते वृत्ती
तिथे तिथे देवाची वस्ती
शरण गेलिया श्रीरघुनाथा वार्ता नुरे भ्रमाची!२

रामाविण सुख कशात नाही
अनुभव कथिती असे प्रत्यही
मन गुंताया राघवचरणी धार धरा नामाची!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १२९ (८ मे) वर आधारित काव्य.

शरीर जीर्ण झाल्यावर त्याला काही ना काही तरी होतच राहते. दुरुस्त केलेल्या जोड्यातील एखादा खिळा जर पायाला टोचू लागला तर मात्र त्याला जपावे तसे, आजारामुळे मनाला टोचणी लागली तर जपावे व त्याचा मनावर परिणाम होऊ देऊ नये. ज्या ज्या गोष्टी होत असतात त्या त्या भगवंताच्या इच्छेनेच होत आहेत ही जाणीव ठेवून वृत्ति आवरण्याचा प्रयत्न करावा. परमार्थाच्या आड आपले आपणच येत असतो. आपण नेहमी आपल्या उपास्य देवतेचे स्मरण करीत असावे. हे भगवंता, तुझ्या आड येणारे हे विषय तुझ्या कृपेशिवाय नाही दूर होणार. आजवर जगाचा मी अनुभव पाहून घेतला, तुझ्या प्राप्ती शिवाय कशातही सुख नाही असे भासू लागले तरी वृत्ति आड आल्याशिवाय राहात नाही. हे भगवंता, माझे मन तुझ्या चरणी राहो असे कर.

Wednesday, May 7, 2025

देव आणि भक्त यात आड येत मान

काय ऐसे जवळी, ज्याचा अभिमान?
देव आणि भक्त यात आड येत मान!ध्रु.

देहबुद्धि नाचवीते 
देहबुद्धि भ्रमवीते 
देह नव्हे आपण याचे उरे कुठे भान?१

म्हणो जग भला, भला 
म्हणो दे वा वेडा खुळा 
देवाचरणी वहावा मान - अपमान!२

देव कर्ता करविता 
देव एकच चालवीता 
गुरुकृपा देते शिष्या विवेकाचे दान!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १२८ (७ मे) वर आधारित काव्य.

मानाला कारण अभिमान होय. हा अभिमानच भगवंताच्या व आपल्यामध्ये आड येतो. खरे पाहता अभिमान बाळगण्यास आपल्याजवळ असे आहे तरी काय शक्ती? की पैसा? की कीर्ती? जगात आपल्यापेक्षा कितीतरी लोक मोठे आहेत.   हा अभिमान ही काय चीज आहे याचा शोध आपण घ्यायला पाहिजे. याला अगदी मूळ कारण देहबुद्धि ही देहबुद्धि नाहीशी झाली पाहिजे. चांगले, वाईट मान अपमान सर्व देवाला अर्पण करावा. ही देहबुद्धि, हा अभिमान जायला सद्गुरुचे होऊन राहावे. निदान बळजबरीने तरी, मी त्यांचा आहे असे म्हणावे. सद्गुरु तुम्हाला नकळत तुमचा अभिमान दूर करतील. ज्याचे मन नेहमी भगवंतापाशी आहे, अशांचे ऐकण्यात विशेष आहे. सगुणोपासना आपल्या सवयीच्या आड येते म्हणून मनुष्य ती करीत नाही; फारच सोपे म्हणून तो भगवंताचे नाम घेत नाही; आणि फुकट काय जेवायला घालायचे म्हणून तो अन्नदान करीत नाही. असा मनुष्य फुकटच जायचा. देहबुद्धीला ताळ्यावर आणण्यासाठी संतांच्या ग्रंथाच्या वाचनाची गरज आहे. देहबुद्धीच्या अंधारात भगवंताच्या स्मरणाचा किंचित उजेड आहे, हा देहबुद्धीचा अंधकार जाऊन पूर्ण प्रकाश दिसायला भगवंताच्या अनुसंधानासारखा दुसरा कोणता उपाय असणार?

Friday, May 2, 2025

प्राणमोल द्यावे गावे - ॐ राम कृष्ण हरि!

 ॐ

प्राणमोल द्यावे गावे -
ॐ राम कृष्ण हरि! 
ॐ राम कृष्ण हरि!ध्रु.

विकार जे दंगा करती 
पुरी पुरी फजिती करती 
चला करू गुरुचा धावा 
ॐ राम कृष्ण हरि!१

विसंगती जेथे तेथे 
मनी येत भलते सलते 
चित्तशुद्धि होण्या गाऊ 
ॐ राम कृष्ण हरि!२

वस्त्र वासनांचे फिटू दे, 
अहंसर्पिणी ती मरु दे 
ममत्व ते सरण्या गाऊ 
ॐ राम कृष्ण हरि!३

सहा अक्षरी हे नाम 
सफल करी मंगल काम 
प्रेमदीप शिकवी जप हा 
ॐ राम कृष्ण हरि!४

दत्त अंश स्वामी माझे 
विश्वरूप स्वामी माझे 
शिरोधार्य आदेशच हा 
ॐ राम कृष्ण हरि! ५

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
१९ जानेवारी १९९४

Thursday, May 1, 2025

नामस्मरणे मन निर्मळ होते

नामस्मरणे, नामस्मरणे मन निर्मळ होते 
गंगाजळ बनते!ध्रु 

तम मावळते 
सत्त्व उगवते 
बुद्धि शुद्ध होते!१ 

स्वार्थ संपतो 
परार्थ सुचतो 
"मी तूपण" सरते!२ 

नाम मला दे 
असे जो वदे 
त्या शुचिता वरिते!३ 

रचयिता: श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १२२ (१ मे) वर आधारित काव्य 

दुष्ट बुद्धी हा तमोगुणाचा परिणाम आहे. परंतु भगवंताच्या नामाने बुद्धी स्वच्छ करण्याची सोय मनुष्याच्या ठिकाणी आहे. यासाठी पुष्कळ नामस्मरण करावे म्हणजे सत्वगुणाचा उदय होतो आणि बुद्धी शुद्ध बनते. देहाला कष्ट दिले असता भगवंत वश होतो हे काही खरे नाही. भगवंताचे लक्ष आपल्या देहापेक्षा मनाकडे असते. उपवास घडावा याची मौज आहे, ती उपवास करावा यामध्ये नाही. पैशाची वासना आणि लौकिकाची लालसा माणसाला भगवंतपासून दूर नेतात पण ज्याचे अनुसंधान मजबूत असते त्याला जगातल्या ऐश्वर्याची किंमत नसते. निष्काम कर्माचे फार फार महत्त्व आहे भगवंतासाठीच भगवंत हवा अशी आपली वृत्ती असावी. प्रत्यक्ष भगवंत समोर उभा ठाकला आणि तुला काय पाहिजे असे त्यांनी विचारले तर, "तुझे नामच मला दे" हे त्याच्याजवळ मागणे याचे नाव निष्कामता होय. जेथे नाम तेथे राम हा ठेवावा विश्वास! कृपा करील रघुनाथ खास..

Sunday, April 27, 2025

समर्था स्वीकारा वंदना!

समर्था स्वीकारा वंदना!ध्रु.
 
विषयासी आधीच जाणले 
सावधपण आचरणी आले 
केले पलायना!१ 

अंतरात या कुठला काम? 
माझा दाता एकच राम! 
ऐकविले वचना!२ 

अंगी अपुल्या खरी विरक्ती 
मनी उमलली कोमल भक्ती
लाजविले चंदना!३ 

प्रपंच जैसा काळा फत्तर 
त्यातुनि परमार्थाचे अत्तर 
काढुनि दिधले जना!४

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ११८ (२७ एप्रिल) वर आधारित काव्य 

हुन्नरी लोक निरनिराळ्या वस्तूंमधून अत्तरे काढतात. पण मातीतून अत्तर काढणारा म्हणजे प्रपंचामध्ये परमार्थ करायला शिकवणारा कोणी असेल तर ते समर्थच होत. समर्थांनी विषयाला खरे ओळखले म्हणून "सावधान" म्हटल्या बरोबर ते पळून गेले. समर्थांनी प्रपंची लोकांना तुच्छ केले नाही, परंतु प्रपंचात सुख मिळणार नाही हे सांगितल्याशिवाय ते राहिले नाहीत. उपासना चालवत असता जगण्यासाठी म्हणून भिक्षा मागायला हरकत नाही, दुसऱ्या कशासाठी भिक्षा मागणे पाप आहे.  समाजातील ज्या वर्गामध्ये परमार्थाच्या शिकवणीची जरुरी आहे, त्यामध्ये जाऊन त्याला अनुरूप अशी शिकवण देणे हेच प्रत्येक संताचे काम आहे. समर्थांसारखे समतोल वृत्तीचे संत प्रापंचिकांना जास्त उपयोगी असतात.

Thursday, April 24, 2025

संतग्रंथ बहुमोल ठेवा..

संतग्रंथ बहुमोल ठेवा -
प्राणपणाने जतन करावा!ध्रु.

व्यवहारी वेदान्त आणिला
आचरिला मग सहज विवरिला
बोध त्यातला सुमधुर मेवा!१

मृत्युपत्रसम लेखन त्यांचे 
आचारास्तव वाचायाचे
लाभ घडिघडी करुनी घ्यावा!२

तळमळ त्यांच्या अंतरि उत्कट
थापटण्याने थोपटती घट
उद्धरिण्यासी या जड जीवां!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ११४ (२३ एप्रिल) वर आधारित काव्य.

आपल्याला आपल्या परीने जो मोठा वाटतो त्याचे अनुकरण करण्याचा आपण प्रयत्न करतो. जगात नाना प्रकारचे लोक असतात. जगातील सर्व सुख आपल्याकरिताच आहे, कशाचेही आपल्यावर बंधन नको असे एक जण म्हणतो; तर दुसरा म्हणतो शास्त्राप्रमाणे राहावे व आपले हित साधावे;  कुणाचेही नुकसान करू नये. तिसरा म्हणतो लोकांचे नुकसान झाले तरी चालेल आपले हित साधावे; तर चौथा म्हणतो प्रपंच परमार्थाची पायरी आहे, व भगवंत आपला कसा होईल हे पाहावे. एकंदरीत कोणीही माणूस असू द्या मी आनंदात असावे असे प्रत्येकाला वाटते. संतांचे ज्ञान स्वतंत्र असते व ते साक्षात भगवंतापासून आलेले असते. त्यामध्ये अर्थात मागील ग्रंथकारांनी सांगितलेल्या काही गोष्टी येणारच. संतांनी लिहिलेले हे ग्रंथ हे त्यांच्या मृत्युपत्रासारखे आहेत. आपल्यासारख्या जड जीवांचे कल्याण व्हावे ही तळमळ त्यांना होती, म्हणून त्यांनी ग्रंथ लिहिले. पोथी, पुराणे, सत्पुरुषांचे ग्रंथ यांचा आपल्या जीवनाशी निकट संबंध असतो. असल्या ग्रंथांमध्ये, ज्याचा व्यवहारामध्ये उपयोग करता येतो असा वेदांत सांगितलेला असतो.

Monday, April 21, 2025

गीतेसंगे जीवन रंगे श्रीकृष्णाची ही मूर्ती!

गीताध्याने गीताभ्यासे आनंदाची हो प्राप्ती 
गीतेसंगे जीवन रंगे श्रीकृष्णाची ही मूर्ती!ध्रु.

घरात गीता, करात गीता मनात नांदे गोविंद 
सुरात गीता, लयीत गीता अभ्यासाचा हा छंद 
गाता गीता कळते गीता विश्रांतीची विश्रांती!१ 

तनु ही येई तैशी जाई शोक कशाला देहाचा
अनादि आत्मा, अनंत आत्मा घोष असे हा गीतेचा 
अशाश्वताचा मोह नसावा, फली नसावी आसक्ती!२

कृष्णच कर्ता कृष्ण करविता राहो द्यावे हे भान 
मनापासुनी कर्मे करता अंतरात प्रकटे ज्ञान
त्या ज्ञाने संतोष मनाला, राहावयाला ये शांती!३

स्वभाव अपुला बदले गीता धनंजयाला पहा पहा
विषाद जाउन प्रसन्नता ये चमत्कार हा पहा पहा
चिंतन करता तत्त्वार्थाचे कळते जगण्याची युक्ती!४

असो कोठला प्रश्न तयाचे उत्तर देते श्रीगीता
पडता रडता कडेवरी घे ऐसी प्रेमळ ही माता
उदात्त उन्नत मंगल जीवन जगण्यासाठी दे स्फूर्ती!५

जगण्या मरण्यासाठी लागे सत् तत्त्वाचा आधार
म्हणून निर्गुण सगुण जाहले निराकार हो साकार
आनंदे श्रीराम वंदितो गीतादेवी सप्तशती!६

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
१३.०१.१९८५

Saturday, April 19, 2025

नामस्मरणाचा उपाय हा साधा!

संत वैद्य घालवीती भवरोगबाधा!
नामस्मरणाचा उपाय हा साधा!ध्रु.

कृपावंत थोर 
सद्गुरु उदार 
स्वये माय होती दीना अनाथा!१

संतसंग देती
नामी ठेवताती
पथ्य सांगताती सुखविण्या आर्ता!२

संत मायबाप
निवारिती ताप
वरदहस्त त्यांचा स्पर्शितसे माथा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ११० (१९ एप्रिल) वर आधारित काव्य.

वैद्याने सांगितलेले औषध व पथ्य एखाद्या मनुष्याने पाळले नाही तर त्यात त्या वैद्याचे काहीच नुकसान होत नसते त्याप्रमाणेच आपणास गुरु सांगत असतो, संत लोक जे आपणास करण्यास सांगतात त्यात त्यांना स्वतःला काही मिळवावयाचे नसते. त्यांचे ऐकल्याने आपलाच फायदा होत असतो. ते आपणास भवरोग झाला आहे असं सांगतात, व त्याकरिता संतसंग करा व नामात राहा म्हणून सांगत असतात. ते जे सांगतात ते स्वतः अनुभव घेऊनच सांगत असतात. संत तुकारामांनी आपल्या उपासनेची शपथ घेऊन सांगितले आहे की नामस्मरणासारखे सोपे साधन नाही. त्यांनी तुमच्या कल्याणाकरताच ते साधन सांगितले आहे; हे तुम्ही न कराल तर त्यात त्यांचे काहीच नुकसान नाही, नुकसान तुमचेच आहे.

Friday, April 18, 2025

संत आपणा हेच सांगती "तू देवाचा!तू देवाचा!

नाम घ्यावे मना वदावे "मी देवाचा! मी देवाचा!
संत आपणा हेच सांगती "तू देवाचा!तू देवाचा!ध्रु.

विषयाचा मी कुणी नसे
भगवंताहुनि भिन्न नसे
विभक्त नाही "त्याच्यापासुनि" घोष चालु दे नित्याचा!१

नाम घ्यावे हे स्मरण्यासी
नाम घ्यावे अभिषेकासी
नामजलाच्या धारा करतिल प्रसन्न आत्मा शंभूचा!२

झुळझुळेल मग अंतरि गंगा
मनातला शिव होइल जागा
हातुनि घडते ते देवाचे विषयच ईश्वर ध्यानाचा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १०८ (१७ एप्रिल) वर आधारित काव्य.

नाम घेताना आपण नाम कशाकरिता घेतले, त्याची अखंड जाणीव असावी. ही जाणीव अखंड ठेवणे, मी भगवंताचा आहे हे जाणणे याचे नाव अनुसंधान ठेवणे. संत, तू विषयाचा नाहीस भगवंताचा आहेस, असे सांगतात हीच संतांची खरी कामगिरी, व याकरिता ते नाम घ्यायला सांगतात.  नाम घेणे म्हणजे मी विषयाचा नाही, भगवंताचा आहे असे मनाला सांगणे. रामास पक्के ओळखता आले पाहिजे. याकरिता अंत:करणाची पवित्रता पाहिजे; शुद्ध भाव पाहिजे. सर्व काही साधने केली, पण भाव नसेल तर ती व्यर्थ होतात. कालांतराने त्यामुळे भाव उत्पन्न होईल हे खरे पण भाव ठेवून साधने केली म्हणजे प्राप्ती लवकर होते. वास्तविक जे जे काही तुम्ही करीत आहात ते मीच करीत आहे माझी इच्छा तशी आहे असे मनी दृढ करून वागावे. तुम्ही असे भेदबुद्धीने का वागता? मीच तुमच्या हृदयात असून तुमच्या बुद्धीस प्रेरणा करतो असे का मानत नाही?

Wednesday, April 16, 2025

देहात न असती संत त्या शोधावे वचनांत!

देहात न असती संत
त्या शोधावे वचनांत!ध्रु.

निर्विषयच चित्त तयांचे
ते केवळ रघुनाथाचे
ते जनी बघति एकांत!१

मातेसम करिती माया
माथ्यावर धरिती छाया
निरपेक्ष कर्म ही रीत!२

उपदेशासम वागू या
दृढनिश्चय तो मागू या
हृदयात वसे भगवंत!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक १०७ (१६ एप्रिल) वर आधारित काव्य.

भगवंताची भेट घ्यायची असल्यास संत जेथे राहतात तेथे आपण जावे. संतांचे अस्तित्व त्यांच्या देहात नसून वचनांत आहे. शिष्य केलला खरा पण साधनांत त्याची जर प्रगती होत नसेल तर संतांना वाईट वाटते. संतांना ओळखण्याकरता जे गुण सांगितले आहेत ते त्यांची परीक्षा करण्याकरता सांगितले नसून त्यांचा त्या दृष्टीने उपयोगी होत नाही; त्या गुणांचे आपण आचरण करावे म्हणून ते सांगितलेले आहेत. संतांजवळ राहणाऱ्याने ते सांगतील तसे वागावे. मानाची अपेक्षा करू नये. संतांची आज्ञा प्रमाण मानणे हेच प्रचिती येण्याचे साधन आहे. व्यावहारिक वासना तृप्त करण्यासाठी संत नसतात हे ओळखून आपण त्यांची संगत करावी.

Thursday, April 3, 2025

सर्व ठिकाणी दिसे देव त्या साधु समजावे!

सर्व ठिकाणी दिसे देव त्या साधु समजावे!ध्रु. 

चराचरी भगवंतचि भरला 
ऐसा अनुभव संतत आला 
मातृप्रेमा ज्याच्या हदयी त्याला संत म्हणावे!१

देहधारी परि असे विदेही 
हीण सुवर्णी लवही नाही
चोखट सोने असे वागणे त्याला साधु म्हणावे!२

"चित्त शुद्ध कर" देवा विनवी
सोऽहं बोधी स्वतःस रमवी
लोकांकरिता जगतो मरतो त्यासी- संत म्हणावे!३ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ९४ (३ एप्रिल) वर आधारित काव्य.

संतांना कसे ओळखावे?
साधु देहात नसतात हे खरे; परंतु म्हणून ज्यास देह आहे तो साधु नाहीच असे होत नाही. जो सर्व ठिकाणी देवास पाहतो तो साधु. आपण जेव्हा दुसऱ्याचे दोष पाहतो,  त्यावेळेस तेच दोष आपल्याजवळ सूक्ष्मरूपाने असतात असे समजावे व आपण लगेच देवास शरण जाऊन "हे माझे दुर्गुण काढून टाक" म्हणून त्याची करुणा भाकावी. म्हणून आपण कोणाचे दोष पाहू नयेत. आपण आपल्या स्वतःस आधी सुधारावे. चित्तशुद्धी केल्याशिवाय आपल्याला सर्व ठिकाणी भगवद्भाव उत्पन्न होणार नाही. आपण परमात्म्याची करुणा भाकून त्यास शरण जावे व माझे चित्त शुद्ध कर अशी त्यास विनंती करावी. वासनेतून वृत्ती, वृत्तीमधून उर्मी आणि उर्मीमधून कृती असा क्रम आहे. माझ्याकरता जगत् नसून मी जगताकरिता आहे ही वृत्ती आपण ठेवावी.

Tuesday, April 1, 2025

साधुसंतांची संगत, करी चित्तास उन्नत!

साधुसंतांची संगत, करी चित्तास उन्नत!ध्रु.

ज्याशी घडते संगत
त्याचे गुण अंगी येत
असू द्यावे नाम मुखी, तेच करील सोबत!१

अन्न ऐसेचि सेवावे
भक्ती अंतरी बळावे
संतसदनीचे अन्न याचसाठी सेवितात!२

संतसंगे लाभ होतो
देव आटोक्यात येतो
मग रामाशी घडते नित्य अंगत पंगत!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ९२ (१ एप्रिल) वर आधारित हे काव्य.

मनुष्याच्या आयुष्यात संगतीला फार महत्त्व असते. संतसंगती लाभणे ही अत्यंत भाग्याची गोष्ट आहे ती पूर्व पुण्याईमुळे लाभते. ज्याच्याशी आपण संगत धरावी त्याचे गुणधर्म आपल्याला येऊन चिकटतात हे आपण पाहतो. अन्नाने वासना बनते, म्हणून संतांच्या घरचे अन्न आपण मागून घेऊन खावे. संतांच्या देहाची संगती सगळ्यांनाच लाभते असे नाही. सत्पुरुषांची संगत ही उत्तम होय. सत्संगतीपासून सद्‍वासना आणि सद्विचार ही शिकायची असतात. नामाची संगत हीच सर्वात उत्तम सत्संगत होय.

Sunday, March 30, 2025

धरोनी रामाचा आधार करावा आनंदे संसार!

धरोनी रामाचा आधार
करावा आनंदे संसार!ध्रु.

पत्नी लक्ष्मी, पति नारायण
दोघेही जण धर्मपरायण
देत नित प्रेमाचा उपहार!१

शांति मनाची सांभाळावी
सेवा काही अशी घडावी
वहावा कर्मसुमांचा हार!२

मने राखणे ज्याला जमले
त्या मनुजाला सौख्य लागले
तृप्तिचा परिमळ दरवळणार!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ९० (३० मार्च) वर आधारित काव्य.

भगवंताचा धरावा आधार। सुखाने करावा संसार।

Thursday, March 20, 2025

राम आहे रक्षिता ..

राम आहे रक्षिता, राम आहे रक्षिता!ध्रु.

काळजी कसली नको
भीति चित्ती लव नको
राम नाही तो निजेला, राम आहे मागुता!१

यत्न तो सोडू नये
गर्व शिरि वाहू नये
"मीपणा"सी सोडता, राम आहे रक्षिता!२

मीपणाने दुःख येते
देहबुद्धी त्रास देते
देहबुद्धी भंगिता, राम आहे रक्षिता?३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ८० (२० मार्च) वर आधारित काव्य.

भीति न बाळगावी चित्ती। रक्षण करणार आहे रघुपति।।
न करा काळजीला। राम नाही तो निजला।।
म्हणावा प्रपंच रामाचा झाला।।
जे जे मीपणाने केले। ते ते दुःखाला कारण झाले।।
देहबुद्धी धरून राही। त्याला कोठे सुख नाही।।
जेथे मीपणाचे ठाणे। तेथे दुःखाचे साम्राज्य असणे।।
ज्याला म्हणावे मी माझे। त्यावर सत्ता न माझी गाजे।।
म्हणून माझे मीपण। हेच दुःखाला कारण।
रामाचे होण्याने होईल निवारण ।।

Tuesday, March 18, 2025

सुखासाठी खटपट व्यर्थ व्यर्थ जाते

सुखासाठी खटपट व्यर्थ व्यर्थ जाते
भुलोनिया मृगजळा हरिण धाव घेते!ध्रु.

मुळात प्रपंच खोटा
त्यात सुख शोधू जाता -
कण ही न गवसे हाती, निराशाच होते!१

प्रपंच हा नाही माझा
असे केवळ रामाचा
मनी वागविता भाव, वृत्ति शांत होते!२

ईशकृपा करिते काम
आळविता आत्माराम -
शरण गेलिया रामाते कृतार्थता भेटे!३

रचयिता: श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ७८ (१८ मार्च) वर आधारित काव्य.

प्रत्येक जण सुखासाठी खटपट करीत असतो. प्रपंचात सुख मिळावे असे सर्वांस वाटत असते व त्याकरिता जो तो प्रयत्न करीत असतो. परंतु आजपर्यंत प्रपंचात कोणास सुख झाले आहे? आपली लोभाची हाव कधीच तृप्त होणे शक्य नाही. मृगजळ पिऊन कोणी कधी तृप्त झाला आहे का? प्रपंचच जेथे खोटा तेथे सुख कसले मागता? प्रपंच माझा नाही, तो रामाचा आहे, असे म्हणा म्हणजे झाले. हे दिसण्यास सोपे आहे, पण आचरणात आणण्यास अत्यंत कठीण आहे. ते परमात्म्याची कृपा झाल्याशिवाय साधायचे नाही. याकरिता रामाला अनन्य भावाने शरण जावे म्हणजे त्याची कृपा होईल. त्याच्या कृपेला तुम्ही देहबुद्धीचा बंधारा घालू नका. सर्व विसरून भगवंताला आळवावे. सुखाने प्रपंच करा, पण त्यामध्ये भगवंताचे अनुसंधान ठेवा. खरोखर राम तुम्हांस सुखी करील.

Monday, March 17, 2025

सोड प्रपंचाची चिंता, शरण जाय भगवंता!

सोड प्रपंचाची चिंता, शरण जाय भगवंता!ध्रु.

निजकर्तव्या पाळावे
घडी घडी नाम घ्यावे
उपासना हीच थोर आवडते अच्युता!१

चित्ति असो समाधान
सखा मान नारायण
तोच पाठिराखा भक्ता तोच एक त्राता!२

नामस्मरणी रंगावे
देहभान विसरावे
लेकुराची चिंता वाहे सदोदित माता!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ७७ (१७ मार्च) वर आधारित काव्य.

सत्वगुणात भगवंत असतो, तेव्हा त्या मार्गाने जावे. सर्व कर्मे चांगल्या प्रकारे केली, तरी ती भगवंतार्पण बुद्धीने करावी. जे फळ येईल ते भगवंताच्या इच्छेने आले या भावनेने समाधान मानायला पहिल्यांदा आपण शिकावे. मागील आठवणींनी आणि उद्याच्या भीतीने आपण काळजी करीत बसतो. ही काळजी आपल्याला भगवंतापासून दूर करते. उद्याच्या काळजीने आजची भाकरी आपल्याला गोड लागत नाही याला काय करावे? यावर रामबाण असा एकच उपाय आहे, तो म्हणजे आजपासून आपण काळजी करण्याचे अजिबात सोडून देऊन, तेवढा वेळ भगवंताच्या नामस्मरणात घालविणे.  असले तर असू दे व नसले तर नसू दे, अशा मनाच्या अवस्थेत जो राहील त्यालाच काळजी सुटेल.

Saturday, March 15, 2025

माझी ओळख पटु दे मजला!

"मी देवाचा" कळू दे मजला
माझी ओळख पटु दे मजला!ध्रु.

सत्यावरती पडली छाया
तीच तीच झालीसे माया
ब्रह्म कसे संबोधू तिजला?१

नासे माया, उपजे माया
उपजे तैसी नासे माया
भला भलाही तिने भुलविला!२

उपाधीविना मी भगवंत
भोगत ठायी सौख्य अनंत
केव्हां अनुभव येईल मजला?३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
चाल : गमते सदा (भीमपलास)
 
गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ७५ (१५ मार्च) वर आधारित काव्य.

खोट्यावरून खऱ्याची परीक्षा करता येते, तसे माया ज्याला कळली त्याने ब्रह्म जाणले म्हणून समजावे. सत्यावर छाया पडली तीच माया झाली. वस्तू आहे तशी न दिसता विपरीत दिसणे म्हणजे माया. जे विपरीत दिसते ते ब्रह्म कसे म्हणावे? म्हणजे माया ही नासणारी आहे भंगणारी आहे. भगवंतापासून मला जी दूर सारते ती माया. एक भगवंत फक्त सत्यस्वरूप आहे, त्याच्यासाठी जे जे करणे ते ते सत्य होय. "मी देवाचा आहे" हे कळणे, याचे नाव आत्मनिवेदन होय. आत्मनिवेदन म्हणजे देवाला ओळखणेच होय; म्हणजेच मायेला दूर सारणे. वास्तविक उपाधिरहित जो "मी" तोच भगवंत आहे. आपल्या वाट्यास येणारी चांगली अगर वाईट करणे ही ईश्वराचे मनोगत आहे असे समजावे.

Friday, March 14, 2025

आपलेपणा संसाराचा ईश्वराकडे वळवा

आपलेपणा संसाराचा ईश्वराकडे वळवा-
रामा भजने आळवा! ध्रु. 

"मीपण" विसरा, विश्वी पसरा 
कुणी न दुसरा, राम सोयरा!
प्रभु निजकर्मी पहावा!१

स्वार्थ साधता, प्रेम आटते 
लोभ टाकिता, सौख्य लाभते -
त्यागी देव दिसावा!२

भगवंताविण अपुले नडते,  
सहवासा त्या मन धडपडते- 
हृदयी राम वसावा!३ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ७४ (१४ मार्च) वर आधारित काव्य.

प्रेम हे लहानपणापासून सर्वांना उपजत येत असते. एकदा आपले मानले की आपोआप प्रेम निर्माण होते. परमार्थ हा काही प्रपंचापासून वेगळा नाही. स्वार्थाच्या प्रेमापासून सुख कसे लागेल? प्रपंचात आपण कर्तव्य बुद्धीने वर्तावे. प्रत्येक गोष्ट घडायला योग्य वेळकाळ यायला लागतो, तेव्हा कर्तव्यबुद्धीने वागून काय ते करा, आणि भगवंता हा प्रपंच तुझ्या इच्छेने चालला आहे म्हणा, म्हणजे आपोआप भगवंताचे प्रेम लागेल. प्रपंचातील जे आपलेपण आहे ते भगवंताकडे वळवा. घरातल्या मंडळींवर निस्वार्थ बुद्धीने प्रेम करायला शिका, म्हणजे परमार्थ आपोआप साधेल व आपलेपणा भगवंताकडे वळवल्यामुळे भगवंतावर प्रेम जडेल याकरता काही वेगळे करणे नको. हा आपलेपणा निर्माण होण्यासाठी भगवंतावाचून आपले नडते ही भावना झाली पाहिजे. याकरिता आपण त्याच्या अखंड सहवासात राहण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे त्याच्या नामस्मरणानेच ही गोष्ट सहज शक्य आहे.

Wednesday, March 12, 2025

आनंदरूप परमात्मा, अनुभव हा घ्यावा घ्यावा!

आनंदरूप परमात्मा, 
अनुभव हा घ्यावा घ्यावा!ध्रु.

रघुनाथ देत विश्रांती 
चित्तासी मिळते शांती 
विषयाचा संग सुटावा!१ 

सत्कर्मे हातुनि घडता 
हळुहळु गळू दे ममता 
याकरिता राम स्मरावा!२ 

कर्मे नच कोणा टळती 
बांधते जनां आसक्ती 
प्रभु कर्ता बोध ठसावा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ७२ (१२ मार्च) वर आधारित काव्य 

परमात्मा हा आनंदरूप आहे. भगवंताकडून येणारी शांति हेच समाधान होय. आपण विषयातून आनंद घेऊ पाहतो आणि तो बाधक होतो. आपण सत्कर्मे करताना पोटात विषयाचे प्रेम ठेवून ती केली तर त्यामुळे विषयच पोसला जाऊन, त्यापासून त्याला समाधान लाभू शकत नाही. कर्म कसे करावे तर त्याच्यातून वेगळे राहून. कर्माशिवाय कोणालाच राहता येत नाही. परंतु ती कर्मे "राम कर्ता" ही भावना विसरून केल्यास बाधक होतात, आणि मरणापर्यंत माणूस पुढील जन्माचीच तयारी करीत राहतो. तेव्हा, देहाने कर्म करतानाही "कर्ता मी नव्हे" हे जाणून कर्म करावे.

Sunday, March 2, 2025

नामी राहुनि स्वयें दुजाते नामा लावावे

नामी राहुनि स्वयें दुजाते नामा लावावे 
रामाचे व्हावें।ध्रु.

राम कर्ता, राम दाता
राम भोक्ता, राम त्राता 
ऐसे जाणावे!१

विषयाचे खत वाढवि मीपण
संकट येते अतीव दारुण
ते तर टाळावे!२

सर्वांभूती नम्र जाहला 
अहंपणा सोडतो तयाला
स्वतःस विसरावे!३ 

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ६२ (२ मार्च) वर आधारित काव्य.

खरोखर जगात माझे जर कोणी अनहित करणारा असेल तर तो मीच. विषयाचे खत घालीत गेले की मीपणा वाढत जातो. प्रापंचिकांत व संतांत फरक हाच की, ते कर्तेपण रामाकडे देतात व आम्ही आपल्याकडे घेतो. विषयाच्या लालचीने विषयाला बळी पडून आपले अनहित आपणच करून घेत असतो. खरे सांगतो मी, मनुष्याने जन्मास येऊन एकच करावे आपण नामात राहावे व दुसऱ्याला नामाला लावावे. भगवंताच्या स्मरणात स्वतःला विसरावे. राम कर्ता म्हणावे की सुख, कल्याण, सर्व काही आलेच. त्याच्याकडे सर्व सोपवा व आनंदात राहा, त्यातच खरे हित आहे. आकाशाचे छत्र जसे सर्वांवर आहे, तसे भगवंताचे छत्र सर्वांवर आहे अशी खात्री बाळगा.

Wednesday, February 26, 2025

लाभण्या समाधान चित्ता स्मरावे रामा भगवंता!

लाभण्या समाधान चित्ता 
स्मरावे रामा भगवंता!ध्रु.

स्मरायचे जर असेल देवा
परिस्थितीचा कुठला केवा
उकलण्या देहभावगुंता!१ 

देह जरी हा विकल जाहला
नामस्मरणा आड न आला 
साक्ष ही देते श्रीगीता!२ 

परमार्थामधि द्रव्य अडथळा
स्वर्णमृगा त्या पामर भुलला 
खरोखर श्रीरामच त्राता!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ५७ (२६ फेब्रुवारी) वर आधारित काव्य.

मनुष्याची सर्व धडपड शाश्वत समाधान मिळवण्यासाठी चालू असते. ते समाधान फक्त भगवंताजवळ असल्याने त्या समाधानासाठी प्रत्येक माणसाला भगवंताची गरज आहे.  देहाची अवस्था कोणतीही असली तरी, त्यामध्ये नामस्मरण करता येत नाही हे म्हणणे काही बरोबर नाही. प्रकृतीला कितीही क्षीणत्व आले तरी अंतकाळी भगवंताचे स्मरण करता येते असे भगवंताने गीतेत सांगितले आहे. तेव्हा प्रकृती आड येते असे म्हणणे कितपत संयुक्तिक ठरेल?आपल्याजवळ पैसा नसणे हे भगवंताच्या प्राप्तीच्या आड येते, हे म्हणणे बरोबर नाही. उलट पैसा हा भगवंताची निष्ठा फार कमी करतो. सुख, समाधान हे पैशावर अवलंबून नाही. भगवंताची स्वारी निघाली की त्याच्याबरोबर दया क्षमा व जिकडे तिकडे आनंदी वृत्ती ही असायची.  त्याप्रमाणे पैसा आला, की त्याच्याबरोबर तळमळ, लोभ, असमाधान, ही यायचीच.

Saturday, February 22, 2025

चिंता करितो विश्वाची!

जय जय रघुवीर समर्थ ॐ

आई गं, चिंता करितो विश्वाची!ध्रु.

चित्तासी या नसे स्वस्थता 
ध्यानी रमलो म्हणुनी आता
जाण मग सरली काळाची..!१

तू सांगितले, मिया ऐकिले 
निश्चल बसुनी डोळे मिटले 
आकृती दिसली तेजाची..!२

खोड्या करणे विसरुनि गेलो
रामरंगि रंगलो, रंगलो
ओढ मज लागत रामाची..!३

प्रभुराया मज मार्ग दाखविल 
सहजच सगळा गुंता उकलिल
आस का पुरी न व्हायाची..?४

विस्फारिसि का ऐसे डोळे? 
नवल कशाचे तुला वाटले? 
लागली गोडी ध्यानाची..!५

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले
०७.०२.१९७४

Friday, February 21, 2025

श्रीराम म्हणा श्रीकृष्ण म्हणा

॥ श्रीगजानन प्रसन्न ।।

श्रीराम म्हणा जयराम म्हणा जय जय जय जय राम म्हणा
श्रीकृष्ण म्हणा जयकृष्ण म्ह‌णा जय जय जय जय कृष्ण म्हणा!ध्रु.

गाता गाता सापडेल स्वर 
प्रसन्न दर्शन देइल शंकर 
भैरव वा केदार कधी कुणि मल्हारहि तो आळवा ना!१

निराशेतुनी उमले आशा 
आरंभच अशिवाच्या नाशा
आशावादी असतो आस्तिक सदा सिद्ध तो हरिभजना!२

शिवलीलामृत वाचत जावे
हरिविजयी वा मन रमवावे 
ओवी अथवा अभंगवाणी संतांच्या पाऊलखुणा!३ 

देह भले हा राहो जावो 
हरिचरणी मन सुस्थिर होवो 
गाय न सोडी पाठ हरीची रसग्रहण हे रुचो मना!४

ज्ञाना एका नामा तुकया 
रामदास बरवाच स्मराया
नाम जिभेवर, प्रेम पोटभर उरू न देते उणेपणा!५ 

एकांताच्याही एकांती 
गुरुशिष्यांच्या घडती भेटी
समाधान ये माहेराला, फुले मोगरा क्षणक्षणा!६

साध्य नि साधन नामच आहे
दास नि राघव नामच आहे  
स्वरूपीच श्रीराम विसावे गती अन्य त्या उरेचि ना!७

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 
१८.०३.१९९७

Wednesday, February 19, 2025

मनी निरंतर भाव असू दे - रामाचा मी, रामाचा!

मनी निरंतर भाव असू दे -
रामाचा मी, रामाचा!ध्रु.

नाम स्मरा हो नाम स्मरा 
स्मरा स्मरा त्या रघुवीरा 
बोध असे हा संतांचा!१

भाव धरा हो भाव धरा 
अपुलासा तो राम करा 
अपार महिमा नामाचा!२

घट्ट धरावे नामासी
पोचविते रामापाशी 
धरा भरवसा नामाचा!३

रचयिता : श्रीराम बाळकृष्ण आठवले 

गोंदवलेकर महाराज यांची प्रवचने मधील प्रवचन क्रमांक ५० (१९ फेब्रुवारी) वर आधारित काव्य.

मी कोणीतरी आहे असे वाटण्यापेक्षा मी कोणाचा तरी आहे असे वाटणे हिताचे आहे. विषयात राहणे हा आडमार्ग आहे नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे. आपण भगवंताच्या नामात पडून राहावे, त्यात राहिले की कोणीतरी संत भेटतो व आपले काम करतो. संतांनाच नामाचे खरे महत्त्व कळते. आपण नाम घट्ट धरले तर सुखाने भगवंतापर्यंत जाऊन पोहोचू. कोणत्याही नावाने हाक मारली तरी एकच भगवंत ओ देतो. खरेदीपत्रातील नामनिर्देशाने निरनिराळ्या गावी असलेल्या सर्व इस्टेटीची मालकी मिळते, तसे सर्वव्यापी असलेल्या देवाची प्राप्ती त्याच्या नामाने होते. खरोखर, नाम ही कधीही नाहीशी न होणारी इस्टेटच आहे.